Κλασική μουσική

Κλασική μουσική

Κλασική μουσική

Με τον όρο κλασική μουσική αναφέρεται ευρύτερα η δυτικοευρωπαϊκή μουσική παραγωγή που εκτείνεται σε μία αρκετά μεγάλη χρονική περίοδο, περίπου από το έτος 470 μ.Χ. μέχρι και τη σύγχρονη εποχή.

Το επίθετο «κλασικός» προέρχεται από τη λατινική λέξη -classicus, σηματοδοτεί δηλαδή κάτι εξαιρετικό. Διάφοροι ορισμοί συνδέουν τον όρο με την ελληνική και λατινική αρχαιότητα, ως «συμμόρφωση του ύφους ή της σύνθεσης με τα πρότυπα της ελληνικής και λατινικής αρχαιότητας» (Oxford English Dictionary). Οι ορισμοί αυτοί μεταφέρθηκαν στην μουσική για να δηλώσουν περισσότερο την διάκριση μεταξύ της «έντεχνης» μουσικής από την λαϊκή ή παραδοσιακή. Η έννοια της κλασικής μουσικής, παρέπεμπε επομένως σε μία «ανώτερη» μορφή μουσικής σύνθεσης, με «σοβαρούς» σκοπούς και πέρα από τον ψυχαγωγικό χαρακτήρα.

Ο όρος «Κλασική Σχολή» χρησιμοποιήθηκε αργότερα στη Γερμανία το 1830 για το έργο των Χάυντν, Μότσαρτ και Μπετόβεν.

Ιστορία της κλασικής μουσικής

Η ιστορία της Ευρωπαϊκής έντεχνης μουσικής έχει την αφετηρία της στην εκκλησιαστική μουσική στον 4ο αιώνα μ.Χ. με βαθιές όμως ρίζες στην θρησκευτική μουσική των ανατολικών εκκλησιών και κατ’ επέκταση στην μουσική τόσο της αρχαίας Ελλάδας και άλλων αρχαίων μουσικών πολιτισμών. Οι μονοφωνικοί Ύμνοι και οι Ψαλμοί της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας αποτελούν ένα αποφασιστικής σημασίας αντικείμενο για την μετεξέλιξη της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής.

Και ενώ η θρησκευτική μουσική εμπλουτίζεται σταδιακά με καινούργια στοιχεία, τον 11ο αιώνα εμφανίζεται στη Γαλλία η μουσική των Τροβαδούρων, μια πιο εκλεπτυσμένη και πιο προσωπική μουσική δημιουργία στον χώρο της κοσμικής μουσικής, η οποία μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή περιοριζόταν στο χώρο της λαϊκής-χορευτικής μουσικής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η έντεχνη μουσική δημιουργία απέκτησε δύο πόλους οι οποίοι ακολούθησαν μια πορεία παράλληλης εξέλιξης, αυτόν της θρησκευτικής και της κοσμικής έντεχνης μουσικής.

Ήδη από τον 9ο αιώνα γίνονται προσπάθειες μετάβασης από την μονοφωνία των ύμνων και των ψαλμών του Γρηγοριανού Μέλους σε ένα πρώιμο στάδιο πολυφωνίας, με την προσθήκη παράλληλων φωνών. Το κομβικό αυτό σημείο οδήγησε στο αποκορύφωμα της πολυφωνικής μεσαιωνικής μουσικής του 14ου αιώνα, περίοδος κατά την οποία καλλιεργήθηκαν μουσικά είδη όπως η Λειτουργία, το Μοτέτο και το Μαδριγάλι, με κορυφαίους εκπροσώπους συνθέτες όπως ο Philippe de Vitry και ο Guillaume de Machaut.

Κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης (15ος-16ος αιώνας) παρατηρείται αλματώδης εξέλιξη σε ό,τι αφορά τις συνθετικές τεχνικές. Η πολυφωνία και οι αντιστικτικές μέθοδοι εμπλουτίζονται συνεχώς και τα μουσικά είδη του μεσαίωνα παίρνουν άλλη πνοή. Η Αναγέννηση χαρακτηρίζεται ως η περίοδος της γαλλο-φλαμανδικής πολυφωνίας, λόγω της καταγωγής των σημαντικότερων συνθετών της εποχής (G. Dufay, J. Ockeghem, J. Desprez κ.α.) Η ώριμη αναγέννηση (16ος αιώνας) σηματοδοτεί το αποκορύφωμα της χορωδιακής πολυφωνίας η οποία βρίσκει την τελειότερη έκφρασή της στα έργα συνθετών όπως ο Giovanni Pierluigi da Palestrina και ο Orlando di Lasso.

Στο μεταίχμιο μεταξύ Αναγέννησης και Μπαρόκ (1600), γράφονται οι πρώτες όπερες με σημαντικότερη τον Ορφέα (1607) του Claudio Monteverdi. Η περίοδος Μπαρόκ (1600-1750) χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση νέων μουσικών ειδών και μορφών, όπως το concerto grosso (concerto με πολλούς σολίστες) , το σόλο κοντσέρτο, η σουΐτα, η φούγκα κ.α. σε συνδυασμό με την εξέλιξη του αρμονικού αισθήματος, την εγκατάλειψη των εκκλησιαστικών τρόπων (κλιμάκων) και την παγίωση του Τονικού Μουσικού Συστήματος (Μείζων και Ελάσσων τρόπος), και τη συνύπαρξη πλέον πολυφωνίας και ομοφωνίας. Οι τρείς μπαρόκ συνθέτες που άφησαν ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στην ιστορία της μουσικής είναι –κατά χρονολογική σειρά- ο Antonio Vivaldi (1669-1741), o Johann Sebastian Bach (1685-1750) και ο Georg Friedrich Handel (1685-1759).

Η μετάβαση από την εποχή Μπαρόκ στον Κλασικισμό (1750~1827) γίνεται σταδιακά, όμως οι στυλιστικές διαφορές είναι εμφανείς σε πολλά επίπεδα. Η ομοφωνία επικρατεί ως μουσική υφή, η μελωδία γίνεται σαφέστερη και το συνθετικό ύφος εκλεπτύνεται. Η κυρίαρχη μουσική φόρμα είναι πλέον η φόρμα σονάτα ενώ μουσικά είδη όπως η Συμφωνία και το Κοντσέρτο βρίσκονται σε μία διαρκή εξελικτική πορεία. Ο όρος ‘κλασικό’ αναφέρεται στην έννοια του προτύπου, του υποδειγματικού και του διαχρονικού έργου το οποίο προάγει τα στοιχεία της συμμετρίας και της αρμονίας. Η Κλασική εποχή στη μουσική ουσιαστικά ταυτίζεται με το έργο των τριών μεγάλων συνθετών, Joseph Haydn (1732-1809), Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) και Ludwig van Beethoven (1770-1827).

Ο 19ος αιώνας είναι γνωστός και ως ο αιώνας του Ρομαντισμού και ουσιαστικά είναι η αδιάρρηκτη συνέχεια της κλασικής εποχής τόσο σε επίπεδο μουσικών μορφών όσο και σε επίπεδο διευρυμένης και συνεχόμενης αρμονικής σκέψης. Η μελωδία έχει κυρίαρχο ρόλο και υπερτονίζεται από ένα πιο περίπλοκο αρμονικό περιβάλλον με έντονη χρωματικότητα. Κατά την περίοδο του Ρομαντισμού ενισχύεται κοινωνικά η φυσιογνωμία του σολίστα-δεξιοτέχνη, η οποία βρίσκει την έκφρασή της και στα πρόσωπα συνθετών όπως ο Franz Liszt και ο Nicollo Paganini. Μερικοί από τους σημαντικότερους συνθέτες του 19ου αιώνα είναι οι: Franz Schubert, Robert Schumann, Frederic Chopin, Hector Berlioz, Johannes Brahms κ.α. Η όπερα ακμάζει και δημιουργούνται δύο πόλοι με σημαντικές διαφοροποιήσεις σε επίπεδο αισθητικής και συνθετικών τεχνικών: αυτός του ιταλικού belcanto και του βερισμού (Gioacchino Rossini, Gaetano Donizetti, Vicenzo Bellini, Giuseppe Verdi, Giacomo Puccini κ.α.) και του γερμανικού ρομαντισμού με τον Richard Wagner. Κατά την τελευταία περίοδο του Ρομαντισμού εμφανίζονται οι λεγόμενες ‘εθνικές μουσικές σχολές’ σε χώρες εκτός του πυρήνα της κεντρικής Ευρώπης, όπως π.χ. στην Ρωσία, στην Τσεχία, την Ισπανία, στην Φιλανδία, αλλά και στην Ελλάδα.

Με την αυγή του 20ού αιώνα παρατηρούνται μεγάλες αλλαγές όχι μόνο στη μουσική αλλά και στην Τέχνη γενικότερα. Όπως και στις εικαστικές τέχνες έτσι και στη μουσική διαφαίνονται διάφορα αισθητικά ρεύματα. Ήδη από το τέλος του 19ου αιώνα έχει κάνει την εμφάνισή του το ρεύμα του Ιμπρεσιονισμού με τον Claude Debussy και το Maurice Ravel και εκείνο του Εξπρεσσιονισμού με κύριο εκπρόσωπο τον Arnold Schoenberg. Ο ίδιος συνθέτης ήταν εκείνος που πέρασε λίγο αργότερα από την Τονικότητα στην Ατονικότητα και θεωρητικοποίησε ένα νέο μουσικό σύστημα, το Δωδεκαφθογγισμό, τον οποίο υιοθέτησαν και οι μαθητές του Alban Berg και Anton Webern. Οι τρείς τους αποτελούν και τον πυρήνα της επονομαζόμενης Δεύτερης Σχολής της Βιέννης. Παράλληλα υπάρχουν και οι τάσεις του νεοκλασικισμού με τον Igor Stravinsky και τον Dmitri Shostakovich και του νεορομαντισμού με ton Richard Strauss. Από το 1950 και εξής παρατηρείται ένας πλουραλισμός συνθετικών προσεγγίσεων με αντι-διαμετρικά αντίθετες αισθητικές καταβολές (Ολικός Σειραϊσμός, Αλεατορισμός, Μινιμαλισμός, κ.α.). Στη σύγχρονη εποχή αυτή η ‘πολυφωνία’ αισθητικών τάσεων εξελίσσεται συνεχώς προς την αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας του κάθε συνθέτη ξεχωριστά.

Περίοδοι της κλασικής μουσικής

Η κλασική μουσική είναι ένα αυθεντικό παιδί της Ευρώπης από την εποχή του Μεσαίωνα – και λίγο νωρίτερα. Έχει περάσει μέσα από διάφορα κύματα προβολής και επιρροής, που ξεκινούν από την Αγγλία και την Γαλλία και φτάνουν μέχρι την Γερμανία και την Ιταλία. Οι μουσικοί ιστοριογράφοι για να μπορέσουν να διαχωρίσουν τις τάσεις των εποχών της, επιλέγουν να την χωρίζουν σε 6 περιόδους.

Μεσαίωνας: Είναι η περίοδος πριν το 1400 που χαρακτηρίζεται από τα μονωδικά άσματα ή αλλιώς και Γρηγοριανά μέλη. Πήραν το όνομα τους από τον πάπα Γρηγόριο Α’ τον Μέγα και έχουν κυρίως εκκλησιαστική μορφή άρα και θρησκευτικό χαρακτήρα.

Η Μεσαιωνική μουσική χρονολογείται από την πτώση της Ρώμης το 476 έως και το 1400. Τα μονωδικά άσματα των Γρηγοριανών μελών ήταν η κύρια μορφή στη Δυτική Ευρώπη έως ότου περίπου το 1100. Η πολυφωνία στη μουσική ξεκίνησε από την μονοφωνία των μονωδικών ασμάτων στα τέλη του Μεσαίωνα και συνεχίστηκε και εντός της Αναγέννησης, μαζί με τα πιο σύνθετα συμπλέγματα των μοτέτων.

Αναγέννηση: Περίοδος από το 1400 μέχρι το 1600, χαρακτηρίζεται από μαδριγάλια αλλά και από τραγούδια με λατινικό στίχο. Ουσιαστικά είναι η άνθιση της μουσικής της τέχνης και η πρώτη μορφή κειμένων που συναντούν την μουσική, όπως τα ποιήματα του Βοκάκιου και οι εκφραστικές συνθέσεις του πρωτοπόρου Κάρλο Τζεζουάλντο.

Η μουσική περίοδος της Αναγέννησης διήρκεσε από το 1400 έως το 1600, και χαρακτηρίστηκε από την ευρύτερη χρήση των μουσικών οργάνων και την εισαγωγή οργάνων που παρήγαγαν μπάσο ήχο. Με τον χορό να είναι πιο συνηθισμένο φαινόμενο πλέον κατά την διάρκεια των κοινωνικών εκδηλώσεων, οι μουσικές μορφές που εμφανίστηκαν προσάρμοσαν τους ήχους τους ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χορευτικών προτύπων.

Κατά την περίοδο αυτή εμφανίστηκε αρχικά και το μουσικό πεντάγραμμο και άλλα στοιχεία της μουσικής σημειογραφίας. Η εμφάνιση του πενταγράμμου ήταν σημαντική γιατί επέτρεπε τον διαχωρισμό της σύνθεσης ενός μουσικού τμήματος από την μετάδοση της, καθώς χωρίς γραπτώς αποτυπωμένη μουσική, η μετάδοση της αναγκαστικά ήταν μονάχα ηχητική και προφορική, και όχι δύσκολο να αλλάξει κάθε φορά που αναπαράγονταν κάπου αλλού από μνήμης. Με την ύπαρξη της παρτιτούρας η οποία περιείχε το μουσικό έργο, το έργο αυτό πλέον μπορούσε να παιχτεί χωρίς την παρουσία του συνθέτη του, και η εφεύρεση της τυπογραφίας κατά τα μέσα του 15ου αιώνα έφερε την μεγάλη αύξηση της μεταδόσης της μουσικής καθώς και της ευκολίας διατήρησης της.

Τα χαρακτηριστικά έγχορδα όργανα της πρώιμης περιόδου αποτελούνται από την άρπα, το λάουτο, πρώιμα είδη βιολιών, και το κανονάκι ή ψαλτήρι της Δυτικής Ευρώπης. Τα πνευστά όργανα ήταν αυτά του φλάουτου και της φλογέρας, πρώιμες μορφές του όμποε, τρομπέτες, και οι γκάιντες. Τα εκκλησιαστικά όργανα υπήρχαν κυρίως στις εκκλησίας και ήταν ακόμα σχετικά σπάνια, αν και υπήρχαν και κινητές μορφές τους. Κοντά στο τέλος της περιόδου εμφανίστηκαν και πρώιμες μορφές του μουσικού πληκτρολογίου όπως το κλειδοκύμβαλο -πιάνο- και το τσέμπαλο. Η βιόλα εμφανίστηκε κατά τον 16ο αιώνα μαζί με μια ευρύτερη ποικιλία χάλκινων οργάνων, και η τυποποίηση των μουσικών περιγραφών, προδιαγραφών και οδηγιών γινόταν πλέον μέσω της έντυπης μαζικής αναπαραγωγής που είχε κάνει δυνατή η νέα τεχνολογία της τυπογραφίας.[

Μπαρόκ: 1600-1750. Ξεχωρίζει για το απαλό μεν έντονο χρώμα στις μελωδίες, με την πλειοψηφία τους να είναι τόσο ακουστικές όσο και χορευτικές.

Η Μπαρόκ μουσική χαρακτηρίζεται κυρίως από την χρήση σύνθετων τονικών αντιστίξεων και μουσικών σημειογραφιών ως προς το μπάσο, με την μουσική να γίνεται αρκετά πιο σύνθετη σε σχέση με τις νωρίτερες περιόδους. Οι απαρχές της φόρμας της σονάτας προήλθε από την καντσόνα/σανσόν και περισσότερο επεξεργασμένες μουσικές παραλλαγές. Οι τονικότητες των κλιμάκων του ματζόρε και του μινόρε ως μέσο διαχείρισης και αντιμετώπισης των παραφωνιών και του χρωματικισμού στη μουσική είχαν πλέον εξελιχθεί πλήρως.

Κατά την διάρκεια της εποχής αυτής, η μουσική πληκτρολογίου στο κλειδοκύμβαλο και το εκκλησιαστικό όργανο σταδιακά γνώρισε ευρύτερη απήχηση, και οι διάφοροι τύποι βιολιών απέκτησαν την μορφή με την οποία είναι κυρίως γνωστά σήμερα. Η όπερα με τη μορφή του σκηνοθετημένου μουσικού δράματος άρχισε να διαφοροποιείται από τις πρωθύστερες μουσικές και δραματικές μορφές της, και οι φωνητικές τεχνικές όπως η καντάτα και το ορατόριο χρησιμοποιούνταν συχνότερα, με τους τραγουδιστές να κάνουν τις δικές τους προσθήκες στις μελωδίες. Τα οργανικά σύνολα άρχισαν να διακρίνονται και να τυποποιούνται ανάλογα με το μέγεθος τους, οδηγώντας στην εμφάνιση της ορχήστρας για μεγαλύτερη σύνολα, και την μουσική δωματίου να γράφεται για μικρότερες ομάδες οργάνων των οποίων οι μελωδίες αναπαράγονταν από ένα όργανο σε αντίθεση με τα πολλά της ορχήστρας. Το κοντσέρτο ως μουσική σύνθεση για την σόλο αναπαραγωγή με τη συνοδεία ορχήστρας έγινε ιδιαίτερα διαδεδομένο, αν και η σχέση μεταξύ του σολίστα και της ορχήστρας ήταν σχετικά απλή.

Οι θεωρίες σχετικά με το ίσο ταμπεραμέντο -ίσα διαστήματα και αναλογίες- άρχισαν να εφαρμόζονται συχνότερα, ειδικά καθώς έκαναν δυνατό έναν ευρύ συνδυασμό χρωματικών δυνατοτήτων στα μουσικά πληκτρολόγια.

Κλασική: Ξεκινάει από τα μέσα του 1750 μέχρι την πρώτη δεκαετία του 1800. Η κλασική μουσική αποκτά για πρώτη φορά δομή και ισορροπία. Δεν υπάρχουν κομμάτια που αρχίζουν και τελειώνουν σε περίεργα σημεία, αλλά αρχή μέση και τέλος που υπακούν σε μουσικές αρχές και στην επαγγελματική αρμονία. Είναι η εποχή της γέννησης της Ευρωπαϊκής μουσικής.

Κατά την Κλασική εποχή της μουσικής, από περίπου το 1750 έως το 1820, στερεοποιήθηκαν τα περισσότερα πρότυπα και κανόνες σχετικά με την παρουσίαση και την τεχνοτροπία της κλασικής μουσικής, καθώς και ήταν η περίοδος όπου το πιάνο έγινε το κυρίαρχο όργανο μουσικού πληκτρολογίου. Οι βασικές απαιτήσεις της ορχήστρας τυποποιήθηκαν, η μουσική δωματίου επεκτάθηκε ώστε να περιλαμβάνει και σύνολα από 8 έως 10 άτομα για σερενάτες, και η όπερα συνέχισε να αναπτύσσεται, εμφανίζοντας διαφοροποιήσεις ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή, όπως η ιταλική όπερα, η γαλλική, και η γερμανική. Η όπερα μπούφα υπήρξε ειδική μορφή όπερας η οποία επικεντρώνονταν στην κωμωδία, και γνώρισε ιδιαίτερη διάδοση. Η συμφωνία ως μουσική μορφή έγινε αυτόνομη, και το κοντσέρτο χρησιμοποιήθηκε ως μέσο επίδειξης της τέχνης των δεξιοτεχνών οργανοπαικτών. Το τσέμπαλο δεν ήταν πλέον απαραίτητο όργανο στις ορχήστρες, και συχνά οι ορχήστρες οδηγούνταν από το πρώτο βιολί.

Τα πνευστά όργανα έγιναν πιο εξεζητημένα, και ενώ τα όργανα όπως το όμποε και το φαγκότο είχαν σταθερή παρουσία και κατά την εποχή του Μπαρόκ, τα διάφορα κλαρινέτα εμφανίστηκαν μόνο όταν ο Μότσαρτ επέκτεινε τον ρόλο τους στην ορχηστρική μουσική καθώς και σε αυτή της αίθουσας δωματίου και του κοντσέρτου.

Ρομαντική: 1820-1900. Μεγάλα κομμάτια με συναισθηματικές μελωδίες και έντονα χαρακτηριστικά.

Η μουσική της Ρομαντικής περιόδου, από τις αρχές του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού, χαρακτηρίζεται από αυξημένη έμφαση προς τις εκτεταμένες μελωδικές γραμμές, καθώς και εκφραστικά και συναισθηματικά στοιχεία, ως παράλληλη έκφραση του ρομαντισμού σε άλλες καλλιτεχνικές μορφές. Οι μουσικές μορφές άρχισαν να διαφεύγουν από αυτές της Κλασικής περιόδου, και να εμφανίζονται ελεύθεροι σχεδιασμοί όπως νοκτούρνες, φαντασίες, και πρελούδια, όπου οι καθιερωμένες έως τότε ιδέες σχετικά με την έκθεση και ανάπτυξη των μελωδιών αγνοούνταν ή ελαχιστοποιούνταν. Η μουσική έγινε περισσότερο χρωματική, παράφωνη, και τονικά έντονη, με τις μουσικές εντάσεις να αυξάνονται. Η τέχνη του τραγουδιού συνοδεία πιάνου ωρίμασε κατά την χρονική αυτή περίοδο, καθώς και οι επικές κλίμακες της όπερας με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Κύκλο των δαχτυλιδιών του Ρίχαρντ Βάγκνερ.

Κατά τον 19ο αιώνα, οι μουσικοί θεσμοί εξαρτώταν από τον έλεγχο των εύπορων χορηγών τους, καθώς οι συνθέτες και οι μουσικοί μπορούσαν να ζήσουν πλέον ανεξάρτητα από την αριστοκρατία. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον της μεσαίας τάξης σε όλη την Ευρώπη για την μουσική, οδήγησε στη δημιουργία σχολών και συνδέσμων και την εκμάθηση, εκτέλεση και διατήρηση της μουσικής. Το πιάνο, το οποίο εμφανίστηκε για πρώτη φορά με τη σημερινή μορφή του κατά την εποχή αυτή, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές με τη μεσαία τάξη, ενώ οι παλαιότερες συμφωνικές ορχήστρες της σύγχρονης εποχής ιδρύθηκαν αυτή την περίοδο.

Ο αριθμός των οργάνων που χρησιμοποιούνταν, ειδικά στις ορχήστρες, μεγάλωσε. Τα κρουστά απέκτησαν αυξημένη παρουσία, και τα χάλκινα όργανα είχαν περισσότερο προβεβλημένο ρόλο καθώς οι τεχνολογικές αναβαθμίσεις τους επέτρεπαν την αναπαραγωγή ενός ευρύτερου ηχητικού φάσματος. Το μέγεθος της ορχήστρας -περίπου 40 κατά την Κλασική περίοδο- σχεδόν τριπλασιάστηκε με τους μουσικούς να φτάνουν πάνω από τους 100. Ως παράδειγμα, η Συμφωνία νούμερο 8 του 1906 του Γκούσταβ Μάλερ, εκτελέστηκε από πάνω από 150 οργανοπαίκτες και χορωδία 400 ατόμων.

Οι ευρωπαϊκές πολιτιστικές ιδέες και θεσμοί ξεκίνησαν να ακολουθούν την αποικιοκρατική επέκταση σε άλλες τοποθεσίες του κόσμου, και κατά το τέλος της περιόδου υπήρξε και αύξηση του εθνικισμού στη μουσική, με συνθέτες όπως ο Έντβαρντ Γκρηγκ, Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, Αντονίν Ντβόρζακ να αποτυπώνουν τις παραδοσιακές μουσικές των χωρών τους στις συνθέσεις τους

Νεότερη: Είναι το κύμα της μουσικής που έρχεται μετά το 1900 και δεν γνωρίζει σύνορα και οδηγίες. Η τελευταία 15ετία ωστόσο χαρακτηρίζεται από την επιστροφή στον ρομαντισμό.

Η σύγχρονη κλασική μουσική διαθέτει μια ευρεία ποικιλία μεταρομαντικών μορφών καθώς και σύγχρονων και μεταμοντέρνων τεχνοτροπιών σύνθεσης. Ο Μοντερνισμός στη μουσική (1890–1930) υπήρξε εποχή κατά την οποία οι συνθέτες απέρριψαν ορισμένες μορφές της μουσικής κοινής πρακτικής περιόδου, όπως την παραδοσιακή τονικότητα, μελωδία, ενοργάνιση, και δομή. Η σύγχρονη εποχή έφερε την εμφάνιση της νεοκλασικής και της σειριλιαστικής μουσικής, με τα πρώτα ίχνη των ειδών αυτών πιθανώς να χρονολογούνται ήδη από την δεκαετία του 1930, και με την εμφάνιση τους να γίνεται σαφής στα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αιώνα.

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα

Η κλασική μουσική χαρακτηρίζεται γενικά από μια ομοφωνική μουσική γραφή κατά την οποία κυριαρχεί μια βασική μελωδία ενώ τα υπόλοιπα συνοδευτικά μέρη υποστηρίζουν την μελωδία αυτή. Το ύφος αυτό ήταν σε πλήρη αντίθεση με την πολυφωνική και αντιστικτική δομή της προκλασικής ή μπαρόκ μουσικής. Επιπλέον το κλασικό ύφος εισάγει μια μελωδική και αρμονική περιοδικότητα. Το μουσικό κείμενο χωρίζεται τις περισσότερες φορές σε σύντομες περιόδους ή φράσεις ενώ οι αρμονίες εναλλάσσονται με βραδύτερο ρυθμό.

Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό της κλασικής μουσικής είναι η εναλλαγή συναισθημάτων και διάθεσης, κάτι που δεν παρατηρείται στην μπαρόκ μουσική όπου ένα μουσικό κομμάτι εκφράζει από την αρχή ως το τέλος του μια συγκεκριμένη συναισθηματική κατάσταση.

Είδη της κλασικής μουσικής

Τα πιο αναγνωρίσιμα είναι η συμφωνία, η όπερα, το ορατόριο, τα χορωδιακά έργα, η μουσική δωματίου, το γρηγοριανό μέλος, το μαδριγάλι, και η λειτουργία.

Συνθέτες

Αναγέννηση – Απο το 1500 μέχρι το 1600

Χάινριχ Ίζαακ (π.1450-1517) Φλαμανδός
Ζοσκέν ντε Πρε (π.1450-1521) Φλαμανδός
Μάρκο νταλ Ακουίλα (π.1480-κατόπιν 1538) Ιταλός
Κλεμάν Ζανεκέν (π.1485-1558) Γάλλος
Άντριαν Βίλαρτ (π.1490-1562) Φλαμανδός
Κριστομπάλ ντε Μοράλες (π.1500-1553) Ισπανός
Λουίς ντε Μιλάν (π.1500-π.1561) Ισπανός
Τόμας Τάλις (π.1505-1585) Άγγλος
Διέγο Ορτίθ (π.1510-π.1576) Ισπανός
Τσιπριάνο ντε Ρόρε (π.1515-1565) Φλαμανδός
Τζιοβάννι Πιερλουΐτζι ντα Παλεστρίνα (π.1525-1594) Ιταλός
Κλωντ Λε Ζεν (1530-1600) Γάλλος
Ορλάντο ντι Λάσσο (π.1531-1594) Φλαμανδός
Ουίλιαμ Μπερντ (1543-1623) Άγγλος
Τομά Λουί δε Βικτόρια (1548-1611) Ισπανός
Γιάκομπους Γκάλους (1550-1591) Σλοβένος
Λούκα Μαρέντσιο (π.1553-1599) Ιταλός
Τζιοβάννι Γκαμπριέλι (1557-1612) Ιταλός
Κάρλο Τζεζουάλντο (1560-1613) Ιταλός
Γιαν Πήτερζοον Ζβέελινγκ (1562-1621) Ολλανδός
Τζων Μπουλ (1562/63-1628) Άγγλος
Τζων Ντόουλαντ (1563-1626) Άγγλος
Χανς Λέο Χάσλερ (1564-1612) Γερμανός
Μίχαελ Πρετόριους (1571-1621) Γερμανός
Ορλάντο Γκίμπονς (1583-1625) Άγγλος
Ρόμπερτ Τζόνσον (π.1583-1633) Άγγλος

Εποχή Μπαρόκ – Απο το 1600 μέχρι το 1750

Κλάουντιο Μοντεβέρντι (1567-1643) Ιταλός
Τζιρόλαμο Φρεσκομπάλντι (1583-1643) Ιταλός
Χάινριχ Συτς (1585-1672) Γερμανός
Λουίτζι Ρόσι (1597-1653) Ιταλός
Κάρλο Φαρίνα (1600-1640) Ιταλός
Τζιοβάννι Φελίτσε Σάντσες (1600-1679) Ιταλός
Αντόνιο Μπερτάλι (1605-1669) Ιταλός
Τζάκομο Καρίσιμι (1605-1674) Ιταλός
Γιόχαν-Γιάκομπ Φρόμπεργκερ (1616-1667) Γερμανός
Γιόχαν Ροζενμύλερ (1619-1684) Γερμανός
Γιόχαν-Χάινριχ Σμέλτσερ (1620/23-1680) Αυστριακός
Τζιοβάνι Λεγκρέντσι (1626-1690) Ιταλός
Γιόχαν-Κάσπαρ Κερλ (1627-1693) Γερμανός
Ζαν-Μπατίστ Λουλύ (1632-1687) Ιταλός
Ντήτριχ Μπουξτεχούντε (1637-1707) Δανός
Γκάσπαρ Σανς (1640-1710) Ισπαλός
Αλεσσάντρο Στραντέλα (1643-1682) Ιταλός
Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ (1643-1704) Γάλλος
Χάινριχ Ιγκνάτς Μπίμπερ (1644-1704) Γερμανός
Τζον Μπλόου (1649-1708) Άγγλος
Τζιοβάνι Μπατίστα Μπασάνι (1650-1716) Ιταλός
Ρομπέρ ντε Βιζέ (1650-1732/33) Γάλλος
Γιόχαν Πάχελμπελ (1653-1706) Γερμανός
Αρκάντζελο Κορέλι (1653-1713) Ιταλός
Μαρέν Μαραί (1656-1728) Γάλλος
Τζουζέπε Τορέλι (1658-1709) Ιταλός
Χένρυ Πέρσελ (1659-1695) Άγγλος
Αλεσσάντρο Σκαρλάττι (1660-1725) Ιταλός
Γιόχαν-Γιοζεφ Φουξ (1660-1741) Αυστριακός
Αντρέ Καμπρά (1660-1744) Γάλλος
Γιόχαν-Κρίστοφ Πέπους (1667-1752) Γερμανός
Φρανσουά Κουπρέν (1668-1733) Γάλλος
Τομάζο Αλμπινόνι (1671-1750) Ιταλός
Αντουάν Φορκεραί (1672-1745) Γάλλος
Αντόνιο Βιβάλντι (1678-1741) Ιταλός
Γιαν Ντίσμας Ζέλενκα (1679-1745) Τσέχος
Γκέορκ Φίλιπ Τέλεμαν (1681-1767) Γερμανός
Ζαν Φιλίπ Ραμώ (1683-1764) Γάλλος
Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750) Γερμανός
Ντομένικο Σκαρλάττι (1685-1757) Ιταλός
Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ (1685-1759) Γερμανός
Σίλβιους Λέοπολντ Βάις (1687-1750) Γερμανός
Τζουζέπε Ταρτίνι (1692-1770) Ιταλός
Τζιοβάνι Μπατίστα Περγκολέζι (1710-1736) Ιταλός

Εποχή του Κλασικισμού – Απο το 1750 περίπου μέχρι το 1820

Κρίστοφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ (1714-1787) Γερμανός
Καρλ Φίλιπ Εμάνουελ Μπαχ (1714-1788) Γερμανός
Γιόχαν Στάμιτς (1717-1757) Τσέχος
Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (1732–1809) Αυστριακός
Γιόχαν Κρίστιαν Μπαχ (1735-1782) Γερμανός
Αντρέα Λουκέσι (1741-1801]] Ιταλός
Λουίτζι Μποκερίνι (1743-1805) Ιταλός
Μούτσιο Κλεμέντι (1752-1832) Ιταλός
Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (1756-1791) Αυστριακός
Λουίτζι Κερουμπίνι (1760-1842) Ιταλός
Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827) Γερμανός

Εποχή του Ρομαντισμού/19ος αι. – Απο το 1820 μέχρι το 1900

Νικολό Παγκανίνι (1782-1840) Ιταλός
Καρλ Μαρία φον Βέμπερ (1786-1826) Γερμανός
Τζοακίνο Ροσίνι (1792-1868) Ιταλός
Φραντς Σούμπερτ (1797-1828) Αυστριακός
Γκαετάνο Ντονιτσέττι (1797-1848) Ιταλός
Βιντσέντζο Μπελίνι (1801-1835) Ιταλός
Έκτωρ Μπερλιόζ (1803-1869) Γάλλος
Φέλιξ Μέντελσον-Μπαρτόλντυ (1809-1847) Γερμανός
Φρεντερίκ Σοπέν (1810-1849) Πολωνός
Ρόμπερτ Σούμαν (1810-1856) Γερμανός
Φραντς Λιστ (1811-1886) Ούγγρος
Ρίχαρντ Βάγκνερ (1813–1883) Γερμανός
Τζουζέπε Βέρντι (1813-1901) Ιταλός
Σεζάρ Φρανκ (1822-1890) Βέλγος
Άντον Μπρούκνερ (1824-1896) Αυστριακός
Γιόχαν Στράους (1825-1899) Αυστριακός
Γιοχάνες Μπραμς (1833-1897) Γερμανός
Καμίγ Σαιν-Σανς (1835-1921) Γάλλος
Ζωρζ Μπιζέ (1838-1875) Γάλλος
Μόντεστ Μουσόργκσκι (1839-1881) Ρώσος
Πιότρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι (1840-1893) Ρώσος
Αντονίν Ντβόρζακ (1841-1904) Τσέχος
Γκαμπριέλ Φωρέ (1845-1924) Γάλλος
Τζάκομο Πουτσίνι (1858-1924) Ιταλός
Ούγκο Βολφ (1860-1904) Αυστριακός
Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911) Αυστριακός

Η κλασική μουσική του 20ού/21ου αιώνα

Νικολάι Ρίμσκυ-Κορσάκοφ (1844-1908) Ρώσος
Ανρύ-Φουκ Ντυπάρκ (1848-1933) Γάλλος
Λέος Γιάνατσεκ (1854-1928) Τσέχος
Διονύσιος Λαυράγκας (1860/64-1941) Έλληνας
Κλωντ Ντεμπυσύ (1862-1918) Γάλλος
Ρίχαρντ Στράους (1864-1949) Γερμανός
Άρνολντ Σένμπεργκ (1874-1951) Αυστριακός
Μωρίς Ραβέλ (1875-1937) Γάλλος
Γιάν Σιμπέλιους (1865-1957) Φινλανδός
Μπέλα Μπάρτοκ (1881-1945) Ούγγρος
Ίγκορ Στραβίνσκι (1882-1971) Ρώσος
Άντον Βέμπερν (1883-1945) Αυστριακός
Άλμπαν Μπεργκ (1885-1935) Αυστριακός
Σεργκέι Προκόφιεφ (1891-1953) Ρώσος
Πάουλ Χίντεμιτ (1895-1963) Γερμανός
Άραμ Χατσατουριάν (1903-1978) Αρμένης
Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949) Έλληνας
Ντμίτρι Σοστακόβιτς (1906-1975) Ρώσος
Ολιβιέ Μεσιάν (1908-1992) Γάλλος
Τζων Κέιτζ (1912-1992) Αμερικάνος
Μπέντζαμιν Μπρίτεν (1913-1976) Άγγλος
Ιάννης Ξενάκης (1922-2001) Έλληνας
Νικόλαος Παναγόπουλος Έλληνας
Πιέρ Μπουλέζ (1925- ) Γάλλος
Καρλχάιντς Στοκχάουζεν (1928- ) Γερμανός
Γιάννης Χρήστου (1926-1970) Έλληνας
Νικόλαος Αστρινίδης (1920- ) Έλληνας
Νέστωρ Ταίηλορ (1963- ) Έλληνας
Δημήτριος Δαπέργολας(1946-1996) Έλληνας
Γιώργος Αρκομάνης (1981- ) Έλληνας
Αλέξης Αγραφιώτης (1970- ) Έλληνας
Αντώνης Ανισέγκος (1970- ) Έλληνας
Χρήστος Πουρής (1968- ) Έλληνας
Μανώλης Καλομοίρης (1883-1962) Έλληνας
Ιάκωβος Δακουτρός (1955-) Έλληνας
{Χρήστος Αναστασίου} (1955-) Έλληνας
Θεοδοσίου Παναγιώτης (Theodossiou Panagiotis) (1964 – )
Domenik Papaemmanouil (1983-) Έλληνας

Δέκα σημαντικά κομμάτια κλασικής μουσικής που έγιναν Ροκ

1. Savatage – Mozart Αnd Madness
Ένα πολύ εμπνευσμένο metal συγκρότημα, οι Savatage, στο κομμάτι “Mozart And Madness”, χρησιμοποίησαν τμήματα της 25ης Συμφωνίας του παιδιού θαύματος της κλασσικής μουσικής, δηλαδή του Wolfgang Amadeus Mozart. Το αποτέλεσμα είναι πολύ αυθεντικό και συνδυάζει εκπληκτικά τον ήχο και των δύο κόσμων (της metal και της κλασσικής).

2. Rainbow – Difficult Τo Cure
Το θρυλικό συγκρότημα Rainbow δανείστηκε στο “Difficult Τo Cure” (πιθανότατα λόγω της κλασσικής εκπαίδευσης του Richie Blackmore) το γνωστότερο θέμα της 9ης Συμφωνίας του Ludwig Van Beethoven , “Ωδή Στη Χαρά”.

3. The Who – In The Hall Of The Mountain King
Το συγκρότημα The Who στο κομμάτι “In The Hall Of The Mountain King” παίρνει τη μουσική από το ομώνυμο μέρος της σουίτας Peer Gynt του Edvard Grieg και κάνει μία διασκευή που ταιριάζει απόλυτα με την εποχή που μεσουράνησαν.

4. Jethro Tull – Bourée
Ένας φλαουτίστας που άφησε εποχή, ο Ian Anderson, διασκευάζει το Bourée του Johann Sebastian Bach και από baroque το κάνει σχεδόν… rock, δίνοντάς του swing ρυθμική αγωγή και ενορχήστρωση, που μεν πρωτοστατεί το φλάουτο αλλά πλαισιώνεται από την υπόλοιπη μπάντα, τους Jethro Tull.

5. Dead Rose Symphony – Night On Bald Mountain
Το συγκρότημα Read Rose Symphony, παρόλο που δεν είναι από τα πιο γνωστά, στο κομμάτι “Night On Bald Mountain” έχει πάρει τη μουσική από το ομώνυμο έργο του Modest Mussorgsky με την καταπληκτική ενορχήστρωση του Nikolai Rimsky Korsakov. Τα ηχοχρώματα έχουν αλλάξει εντελώς αλλά η μπάντα έχει σεβαστεί πλήρως τις αρμονίες και τις μελωδικές γραμμές, κάνοντας χαρούμενους τους λάτρεις της metal και της κλασσικής μουσικής.

6. The Nice – Country Pie
Σε μία ελεύθερη, σχεδόν ανέμελη εκδοχή, ακούμε το 6ο Βρανδεμβούργιο Κοντσέρτο του Johann Sebastian Bach να κάνει το πέρασμά του στο “Country Pie” των Nice. Το αποτέλεσμα είναι αναπάντεχο και αναζωογονητικό.

7. The Toys – A Lovers Concerto
Ξαναβλέπουμε τον αγαπημένο των covers, Johann Sebastian Bach, να δίνει τις ευλογίες του με τη μελωδική γραμμή του πασίγνωστου του “Minuet” να ακούγεται σαν το θέμα του “Lovers Concerto” των Toys.

8. Eric Carmen – All By MySelf
Πολλοί θεωρούν πως έστω και υποσυνείδητα η αρμονία και το ύφος του κομματιού έχει πολλά κοινά με το 2ο κοντσέρτο για πιάνο του Sergei Rachmaninoff. Ας το αφήσουμε στην κρίση των ακροατών στη διπλή παράθεσή τους στο ακόλουθο βίντεο.

9. Yngwie Malmsteen – Adagio
Δε θα μπορούσε να λείπει από τη λίστα ο θρυλικός κιθαρίστας Yngwie Malmsteen, καθώς μεγάλωσε με κλασσική μουσική, ακούγοντας ταυτόχρονα όλους τους γνωστούς συνθέτες με τα συγκροτήματα και τους κιθαρίστες της rock. Στο “Adagio” του χρησιμοποιεί το adagio του Tomaso Albinoni, επιδεικνύοντας δεξιοτεχνία με τις παραλλαγές και διανθίσεις του αλλά και μεγάλο σεβασμό στον Ιταλό δημιουργό του Baroque.

10. Johann Pachelbel – Canon In D Major
Ξεκινώ αναφέροντας πρώτα το κλασσικό κομμάτι στην προκειμένη περίπτωση γιατί θα ήθελα κατόπιν να παραθέσω διάφορες διασκευές του κανόνα σε Ρε μείζονα του Pachelbel. Το κομμάτι αυτό λόγω της αρμονικής του διασκευής έχει υποστεί πάμπολλες διασκευές και κατέληξε πρόσφατα να πυροδοτήσει ένα ρεύμα από covers στο διαδίκτυο. Δείτε παρακάτω για να συμμετάσχετε σε αυτή την τρέλα.

Πηγές: wikipedia.org, eoap.gr, noizy.gr, nationalopera.gr

54 views