Δημήτρης Αγγελής

Ελληνες λογοτέχνες


Αισθητική βυζαντινή
Η έννοια του κάλλους στο Μέγα Βασίλειο
Η βυζαντινή φιλοσοφία αποτελεί έναν κλάδο που παλιότερα δεν είχε την ίδια ανάπτυξη με αυτή που γνωρίζει τα τελευταία χρόνια. Τούτο, ασφαλώς, δεν συνέβαινε αποκλειστικά και μόνο εξ αιτίας της ευρύτατα διαδεδομένης αρνητικής αντίληψης που επικρατούσε για την πνευματική κληρονομιά που κατέλιπε η βυζαντινή περίοδος (θυμίζουμε μόνο τον όρο “βυζαντινισμός”, μια προκατάληψη που μας φόρτωσε ο 18ος αιώνας). Υπήρχε ταυτόχρονα και η αμφιβολία για το εάν και κατά πόσο η κατ’ εξοχήν θεολογική σκέψη του Βυζαντίου ήταν πράγματι και θεολογική, και κατά καιρούς πολλοί είχαν διατυπώσει έντονες επιφυλάξεις πάνω στο θέμα. […]

Ιδεολογικά ρεύματα της ύστερης αρχαιότητας
Δεν έχουν ακόμα συμπληρωθεί σαράντα χρόνια από τότε που πρωτοπαρουσιάστηκε ο όρος “ύστερη αρχαιότητα” -ευρύτερος σε σημασία και περιεχόμενο από τον προγενέστερο “ύστερη ρωμαϊκή αυτοκρατορία”- διεκδικώντας από την επιστημονική κοινότητα την δική του ανεξάρτητη γνωστική περιοχή κυριαρχίας. Ξεπερνώντας τους πρώτους εφηβικούς ενθουσιασμούς και τις μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις που χαρακτηρίζουν κάθε νεοσύστατο κλάδο, η ύστερη αρχαιότητα γρήγορα κέρδισε την αυτονομία της χάρη στην επίμονη έρευνα πολλών ιστορικών, φιλολόγων, φιλοσόφων και θεολόγων απ’ όλο τον κόσμο, αλλά τα βιβλιογραφικά ίχνη αυτής της εργώδους και συναρπαστικής προσπάθειας μόλις τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να παρουσιάζονται σε ελληνικές μεταφράσεις. Ανάλογα, κι ο αριθμός των Ελλήνων μελετητών που ασχολούνται με το θέμα είναι ακόμα αρκετά περιορισμένος.
Αλλά τι να σημαίνει άραγε αυτός ο ουδέτερος όρος, ο οποίος στο πρώτο άκουσμά του σου μεταδίδει ένα μελαγχολικό αίσθημα φθινοπώρου, αφού αναφέρεται ευθέως σ’ ένα τέλος εποχής, δηλαδή σ’ ένα κρίσιμο μεταίχμιο; Τι απασχολούσε τότε τους ανθρώπους, ποια ιδεολογικά ρεύματα επηρέαζαν και προσανατόλιζαν την καθημερινότητά τους; Σ’ αυτά τα εισαγωγικά, ή και προεισαγωγικά ίσως, ερωτήματα επιχειρεί ν’ απαντήσει κι η ολιγοσέλιδη ετούτη μελέτη γνωρίζοντας εκ των προτέρων την αδυναμία της να συνοψίσει τις κυρίαρχες ιδεολογικές αντιλήψεις και τις ενδιάθετες απόψεις μιας τόσο εκτεταμένης και συνάμα τόσο αντιφατικής περιόδου. Γι’ αυτό και σπεύδει να δηλώσει πως μόνη της φιλοδοξία είναι να προκαλέσει τον αναγνώστη, μέσα από βιβλιογραφικές νύξεις κι από αναφορές σε κείμενα και συγγραφείς της εποχής, για ν’ ασχοληθεί εκείνος πιο επισταμένα, στη συνέχεια, με το θέμα. Άλλωστε, το ενδιαφέρον αυξάνεται κατακόρυφα εάν αναλογιστούμε ότι οι καιροί μας, της ύστερης νεωτερικότητας, παρουσιάζουν αρκετές αναλογίες με την ιστορική περίοδο που εξετάζουμε.
Στο αρχικό κείμενο προστέθηκε ως συναφής και μια παλιότερη, αλλά αδημοσίευτη ως τώρα μελέτη, η οποία διερευνά με συντομία τη σχέση μεταξύ ερμηνευτικής και πραξεολογίας στον Μέγα Βασίλειο. Μ’ αυτό τον τρόπο αισθάνομαι ότι κλείνει προσωρινά ένας κύκλος μελέτης που είχε ανοίξει εξαιτίας του.

Στις πηγές της βυζαντινής φιλοσοφίας
Η έννοια της φιλοσοφίας στους Ελληνες Απολογητές
Ο Κάντ έθεσε στην “Κριτική του Καθαρού Λόγου” τις βάσεις της νεωτερικής φιλοσοφίας με τα τέσσερα, πασίγνωστα πλέον, ερωτήματά του: “Τι δύναμαι να γνωρίζω;”, “Τι οφείλω να πράττω;”, “Τι επιτρέπεται να ελπίζω;” και “Τι είναι ο άνθρωπος;”. Πρόκειται για τα ίδια μεγάλα ερωτήματα με τα οποία, παρά τη διαφορά της οπτικής, η χριστιανική ή ευρύτερα η θρησκεύουσα φιλοσοφία συγκρούεται καθημερινά κι αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύεται γενικά, οι απαντήσεις που προσφέρει δεν είναι μόνο πολλαπλές, αλλά συχνά κι αντικρουόμενες, επειδή ακριβώς οι υποτιθέμενες “λύσεις” που προτείνει δεν εξασφαλίζουν παρά αγωνία για τη σωτηρία, ανοιχτά ερωτήματα για το παρόν κι αβεβαιότητα για το μέλλον. Δεν είναι μήπως η φιλοσοφία, χριστιανική και μη, ένα είδος δέσμευσης σε κάποιες κανονιστικές αρχές, στις οποίες η εκάστοτε σχολή προσδίδει οικουμενικό χαρακτήρα; […]

Επαληθεύοντας τη νύχτα
Η ΑΠΟΙΚΙΑ ΙΙ
Με προσκάλεσες με σπονδές, Απουσία, να ορίσω τη γη της δικαιοδοσίας σου. Κι εγώ, ντυμένος κουρέλια περπάτησα σε χιονισμένες εκτάσεις, σε λεηλατημένες πεδιάδες και τάφρους θραυσμένων αγγείων, πρόδωσα τη γενιά μου. Κατέστρεψα γιορτές επηρμένων ξοδεύοντας χρυσάφι για να πάρω πίσω αυτό που εκ γενετής σου ανήκε: την περιφρόνηση και την καταισχύνη σου. Τώρα, λοιπόν, να η γη σου, βεβήλωσέ την, αν θες. Οι άνθρωποι, τα ζώα, τα υποστατικά, οι δήθεν απόρθητες ακροπόλεις· όλα δικά σου, εκτεθειμένα στην παταγώδη αποτυχία τους. Τους αξίζει κάθε διασυρμός, η σκληρότερη γελοιοποίηση. Οι στοές.
Με προσκάλεσες απ’ την έρημο, Απουσία, και με δίδαξες τα δικαιώματά σου: τα γηρατειά, την αρρώστια, τον θάνατο. Την άγρια θλίψη και την έσχατη κρίση. Τρώω το χώμα που μ’ έφτιαξες και σου επιστρέφω τρεις ολομέθυστες λέξεις να ξαναρχίσουμε: φιλευσπλαχνία, εμπιστοσύνη, αγάπη. Δικές σου είναι κι αυτές· μην τις αφήσεις να ξεραθούν περιφρονημένες μέσα στο στόμα μου. Κάνε τις περιστέρια και θα γυρίσουν κρατώντας στα ράμφη τους χλωρά φύλλα ελιάς, όπως τότε. Κάνε τις πουλιά, κάψε μόνον εμένα.

Η ιστοσελίδα frear.gr
Ο Δημήτρης Αγγελής στο Facebook

Ποίηση
Φιλομήλα (1998)
Ενας ακόμη θάνατος (2000)
Μυθικά νερά (2003)
Επέτειος (2008)
Επαληθεύοντας τη νύχτα (2011)

Διηγήματα
Τελευταίο καλοκαίρι (2002)

Δοκίμια
Για τη συγγραφή (1998)

Αισθητική – Φιλοσοφία
Αισθητική βυζαντινή (2004)
Στις πηγές της βυζαντινής φιλοσοφίας (2007)

Αρχαιότητα
Ιδεολογικά ρεύματα της ύστερης αρχαιότητας (2005)

Μεταφράσεις
Friedrich Wilhelm Nietzsche, Ο ευρωπαϊκός μηδενισμός (2001)
Συλλογικό έργο, Για την Ευρώπη, για τον πολιτισμό (2007)

79 views.