Δημήτρης Μαρωνίτης (1929-2016)

Ελληνες λογοτέχνες


Συνομιλία
Κείμενα του Δ. Ν. Μαρωνίτη για το έργο του Τίτου Πατρίκιου
Συλλογή κριτικών κειμένων που προτείνονται ως ερμηνευτικά κλειδιά για την ανάγνωση του έργου του Πατρίκιου.
Δοκιμές, γραμμένες στο διάστημα 1975-2004, που αποτυπώνουν τη θερμή συνομιλία ενός αναγνώστη με έναν ποιητή στους διαδοχικούς σταθμούς της συντροφικής πορείας τους.

Επιλεγόμενα στην ομηρική Οδύσσεια
Τα είκοσι τέσσερα Επιλεγόμενα προϋποθέτουν τα λεγόμενα στις είκοσι τέσσερις ραψωδίες της πρωτότυπης και μεταφρασμένης Οδύσσειας. Από την άποψη αυτή ο ρόλος τους θεωρείται επικουρικός. Συνταγμένα ωστόσο τώρα σε έναν ανεξάρτητο τόμο διεκδικούν, μετά την προηγούμενή τους εξάρτηση, την επόμενη αυτονομία τους. Ελπίζω ότι η παρούσα σύνταξή τους θα προσφέρει στον αναγνώστη τη διπλή αυτή ανακουφιστική αίσθηση, η οποία παίζει ανάμεσα στο πριν και στο μετά, εξασφαλίζοντας, προσωρινά έστω την άρση της αρχικής τους διαδοχής, με την οποία επιβάλλεται στην καθημερινή μας ζωή ο καταπιεστικός χρόνος.
Δεν πρόκειται για φιλολογικά υπομνήματα, που αναλαμβάνουν να επεξηγήσουν τα δυσεξήγητα του πρωτότυπου κείμενου, αναπληρώνοντας εκκρεμότητες και ελλείμματα της μετάφρασης. Τα Επιλεγόμενα επιχειρούν την υπέρβαση της βασανιστικής αυτής διάκρισης, ψάχνοντας στο υπέδαφός της, όπου πρωτότυπος και μεταφραστικός λόγος βρίσκουν την κοινή τους ρίζα. Από την οποία έχει αναβλαστήσει η ασυναγώνιστη αφηγηματική τέχνη και τεχνική της Οδύσσειας. Αυτήν κυρίως δοκιμάζουν να αναδείξουν τα είκοσι τέσσερα Επιλεγόμενα, ψηλαφώντας τις ραφές του μύθου και πλοκής του έπους από ραψωδία σε ραψωδία. Τελικός στόχος κι εδώ: η αφηγηματική απόλαυση.

Μαύρη γαλήνη
Στα εφτά χρόνια της δικτατορίας, που οι περισσότεροι έχουμε ξεχάσει – άλλοι γιατί λείπαμε και άλλοι γιατί δεν πάθαμε -, Έλληνες πολίτες από όλες τις κοινωνικές τάξεις υπόφεραν και κινδύνεψαν από τη βία και την παράλογη βαναυσότητα. Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο εντεταλμένος υφηγητής, τότε, στο τμήμα Κλασικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δ. Ν. Μαρωνίτης.
Καθόλου δεν κάθισε φρόνιμος σε όλη τη διάρκεια της επταετίας, με αποτέλεσμα συχνά να φιλοξενείται στα κρατητήρια της συμπρωτεύουσας και της Αθήνας. Ο “Τελευταίος Σταθμός” αυτής της διαδρομής ήταν η σύλληψή του στις αρχές του 1973 με “παρ’ ολίγον μοιραία κατάληξη: διάτρηση, καθυστερημένη μεταφορά στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο, σωτήρια όμως εγχείρηση την άλλη μέρα από το γενναίο και έντιμο ταγματάρχη-χειρουργό Βασώνη, εφεξής απομόνωση σε θάλαμο του Ψυχιατρικού Τμήματος ως τα μέσα Αυγούστου, όταν εξαγγέλλεται και πραγματοποιείται η γενική αμνηστία”.
Πόσο μακρινά και ξένα φαίνονται σήμερα όλα αυτά: οχτώ μήνες στη φυλακή, άγνωστο τι ξημερώνει, και καθολικός τρόμος. Σημάδι από κείνους τους καιρούς είναι η “Μαύρη Γαλήνη” : ένα κείμενο που γράφτηκε στο κελί, σε χαρτοπετσέτες, και πρωτοδημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1973 στο όγδοο και τελευταίο τεύχος του περιοδικού “η Συνέχεια”. Κρυπτικός λήρος, μεικτή τεχνική, συνειρμική ροή, παραισθητική και παρανοϊκή αποτύπωση μιας οριακής εμπειρίας.
Η επετειακή – σαράντα χρόνια μετά το πραξικόπημα – έκδοση της Μαύρης Γαλήνης συνοδεύεται από 27 φωτογραφίες: η ζωγράφος Νανά Βέττα εικονοποιεί με την ψηφιακή μηχανή τη διάσταση του “εφιάλτη” και την έννοια του “ενυπάρχοντος φόβου” μέσα σε απρόσμενα υλικά και τοπία.

Κ. Π. Καβάφης: Μελετήματα
Τα περιεχόμενα εννέα μελετήματα καλύπτουν συντακτικό άνυσμα τριάντα εννιά χρόνων. Το πρωιμότερο ανάγεται στο 1970, το οψιμότερο προέκυψε μέσα στο 2007. Τρία ενδιάμεσα και ο τελικός διάλογος συσπειρώθηκαν στο επετειακό 1983 -πενήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή. Τα υπόλοιπα εντοπίστηκαν ανάμεσα στο 1992 και στο 2003. Η χρονική αυτή διασπορά δεν καταργεί, ελπίζω, την εσωτερική συνοχή και συνέχεια, δίχως τούτο να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σταθμοί και στάσεις, που υπαγορεύονται από τη διαφορά κάθε φορά του αντικειμένου, της μεθόδου αλλά και της συγκυρίας.
Με το κριτήριο ειδικότερα της μεθόδου, προτείνονται, ως ομόλογα και συμπληρωματικά μεταξύ τους, έξι από τα εννέα μελετήματα, όπου προβάλλεται ο τύπος του “ποιητή-αναγνώστη” ως αποφασισμένη επιλογή του Καβάφη, η οποία αναγνωρίζεται και επιβεβαιώνεται εδώ προπάντων στα αρχαιόμυθα και αρχαιόθεμα (άλλως πως: αρχαιολογικά) ποιήματά του. Όπου η ίδια η ανάγνωση εκμαιεύει την ποίηση, καθώς το αρχαιοελληνικό λογοτεχνικό πρότυπο αντιμετωπίζεται κάθε φορά ως αφορμή για τη σύνταξη ενός νέου ποιήματος, που παράγεται σε μορφή διακριτικού διαλόγου ή αντιλόγου. Σ’ αυτή την περιοχή έμπνευσης ο Καβάφης αναδείχθηκε προδρομικός και παραδειγματικός ποιητής σε διεθνές επίπεδο. Όσο για τον σύγχρονο αναγνώστη αυτών των ποιημάτων, η μέθοδός τους αποτελεί πεδίο μαθητείας και άσκησης για προσωπική αναγνώριση της ποιητικής τέχνης και τεχνικής. Αν τα προκείμενα μελετήματα ευνοούν αυτή τη μαθητεία, τότε εκπληρώνουν την αναγνωστική τους πρόθεση.

Η πεζογραφία του Γιώργου Χειμωνά
Η προκείμενη, δεύτερη, έκδοση συμπληρώνει την πρώτη εκείνη κατάδυση στο ιδιοφυές συγγραφικό κατόρθωμα ενός πολύτιμου φίλου, η οποία αποτυπώθηκε πριν από είκοσι ένα χρόνια, με την ασυναγώνιστη τυπογραφική μαστοριά του Φίλιππου Βλάχου. Θα πρέπει ίσως να ονομαστεί μεταθανάτια, καθώς συμπληρώθηκε ήδη ολόκληρη επταετία από τον παράλογο χαμό του Γιώργου Χειμωνά, που συγκλόνισε δικούς και φίλους. […] Αν έχει νόημα μια όψιμη ομολογία για τούτο το πόνημα, συμπυκνώνεται ίσως στην ελπίδα ότι δεν παραβαίνει την καθοριστική αρχή του πρωτότυπου έργου όπου ο λόγος παράγεται και προάγεται πάντα εξ επαφής με την υποκείμενη ζωική εμπειρία, που περιέχει και την πρόγνωση του θανάτου. Η πρόγνωση λειτουργεί τώρα ως επίγνωση, δίνοντας μιαν άλλη διάσταση στην ανάγνωση του έργου που άφησε μπροστά μας ο Γιώργος Χειμωνάς.
Δ. Ν. Μ. Ιούνιος 2007

Διονύσιος Σολωμός: Μελετήματα
Σολωμός, Διονύσιος (1798-1857)
Αν πρέπει να εντοπιστεί ο κρίσιμος πυρήνας της σολωμικής ποίησης, προτείνεται η οριακή δοκιμασία στο μεταίχμιο ζωής και θανάτου. Δεν πρόκειται ωστόσο ούτε για φιλόζωη ούτε για θανατόφιλn ποίηση. Τα υποκείμενά της (ατομικά και συλλογικά) δοκιμάζουν (και δοκιμάζονται σε) μιαν αδιαίρετη διπλή εμπειρία, όπου ζωή και θάνατος συμβάλλονται και εναλλάσσονται, ιστορικά και υπαρξιακά, στην κορυφαία στιγμή της αμοιβαίας αναγνώρισης και αποκάλυψής τους. Σ’ αυτή την κορύφωση μορφώνεται το ποίημα, μορφώνοντας και τον ποιητή. Στο μεταξύ προκύπτουν στο εσωτερικό της εξελισσόμενης σολωμικής ποίησης παραδειγματικά ποιητικά είδωλα: ο κρητικός, ο πολέμαρχος και ο αλαφροΐσκιωτος των Ελεύθερων Πολιορκημέων ο νέος -στον Πόρφυρα.
Υπάρχουν ποιητές και ποιήματα που υπολογίζουν περισσότερο στη συγκίνηση των αισθήσεων και των αισθημάτων. Ο Σολωμός, μεταστοιχειώνοντας αισθήσεις και αισθήματα, σκοπεύει τελικώς στη διανοητική (απλούστερα: νοητική) συγκίνηση, που δεν είναι βέβαια ορθολογική. Από την άποψη αυτή αποτελεί μοναδική περίπτωση στα γράμματά μας, με την εξαίρεση ίσως του Καβάφη.

Οδυσσέας Ελύτης
Μελετήματα
Οδυσσέας Ελύτης, 1911-1996
Τα οκτώ μελετήματα του τέταρτου βιβλιαρίου της σειράς “Γραφή και ανάγνωση” προσβλέπουν στο ποιητικό έργο του Οδυσσέα Ελύτη. Η τελική τους συγκέντρωση στο προκείμενο βιβλιάριο ορίζει σαφέστερα τόσο το κέντρο της ποίησης και της ποιητικής του όσο και τις τεμνόμενες περιφέρειες. Στο κέντρο αναγνωρίζεται αμέσως η αυτόματη λυρική ευφορία του ποιητή, δυσεύρετη σε άλλους ποιητές – δικούς μας και ξένους. Η οποία κάπου και κάποτε υπερβάλλεται σε λυρική ευφράδεια, τροφοδοτώντας τον γλωσσοκεντρικό λυρισμό του Ελύτη. Αντίθετα, όταν και όπου η λυρική ευφορία συσπειρώνεται, παράγει κατακόρυφα ποιήματα, συστήνοντας τον “εσωτερικό” λυρισμό του ποιητή. Στην πρώτη περίπτωση προκύπτουν μάλλον ανάγλυφα ποιήματα, στη δεύτερη ολόγλυφα.
Η διάκριση πάντως αυτή προτείνεται με επιφύλαξη· όχι μόνον επειδή κάποτε έχουμε μείξη των δύο τρόπων μέσα στο ίδιο ποίημα, αλλά και γιατί ο ένας τρόπος εξυπακούει λίγο πολύ τον άλλο, σάμπως να αντιστέκεται στην αυτάρεσκη αυτονόμησή του. Κάπου εδώ ανιχνεύεται και το ποιητολογικό ρίσκο του Οδυσσέα Ελύτη, συνδυασμένο μάλιστα με το κατασκευαστικό του δαιμόνιο, έκδηλο κυρίως στα μεγάλα συνθέματα.
Οι τεμνόμενες εξάλλου περιφέρειες παραπέμπουν περισσότερο στις συγγένειες και στις απωθήσεις του Ελύτη. Παραμένοντας στα δικά μας χώματα: στις απωθήσεις εγγράφονται ο Καβάφης και ο Καρυωτάκης· στις συγγένειες η αρχαία λυρική ποίηση (ειδικότερα η Σαπφώ), ο βυζαντινός Ρωμανός, οι Επτανήσιοι (Σολωμός, Κάλβος, Σικελιανός) και οι δύο υπερρεαλιστές (σαφέστερα ο Εμπειρίκος). Αμφίβολη παραμένει η συνομιλία Ελύτη και Σεφέρη (το Νόμπελ δεν τους καθιστά διδύμους)· λανθάνουσα (και προς το παρόν απαρατήρητη) η διασταύρωσή του με τον ώριμο Ρίτσο.

Γιώργος Σεφέρης
Μελετήματα
Γιώργος Σεφέρης, (1900-1971)
Δεκατρία κείμενα (μαθήματα, ομιλίες, μελετήματα), συνταγμένα σε διάστημα είκοσι έξι χρόνων, συμβάλλονται εδώ, συστήνοντας την ποίηση και την ποιητική του Γιώργου Σεφέρη. Όπου τέχνη και τεχνική δεν χωρίζουν· σοφιλιασμένες η μία με την άλλη, υπερασπίζονται τον επίμονο αγώνα μιας συνομιλίας, μέσα στην οποία το ποίημα ψάχνει και ψάχνεται, ώσπου να βγει στο φως, αφήνοντας πίσω του ομόκεντρους κύκλους, σαν την πέτρα που πέφτει στο νερό.
Στους ομόκεντρους κύκλους εντοπίζονται τα βασικά θέματα της ποίησης του Σεφέρη. Πρόκειται κατά κανόνα για δίδυμα ζεύγη, που ζευγαρώνουν και μεταξύ τους. Άλλα από αυτά είναι πρόδηλα, άλλα υπόδηλα, μερικά φαντάζουν έκκεντρα. Στα πρόδηλα ανήκουν: το οδυσσειακό ζεύγος “νόστος-θάνατος” (έκδηλο προπάντων στην Κίχλη)· η συζυγία “μύθος-ιστορία” (που εκμαιεύεται στο “Μυθιστόρημα”, ωριμάζει στα τρία “Ημερολόγια καταστρώματος” και απορροφάται στα “Τρία κρυφά ποιήματα”). Στα υπόδηλα θέματα αναγνωρίζεται κυρίως ο διάλογος ποιημάτων και ποιητών, ποίησης και γλώσσας, ποίησης και ποιητικής, δικαιοσύνης και αδικίας.
Τα δύο έκκεντρα μελετήματα (“Ο διδακτικός Σεφέρης” και η “Ποιητική και πολιτική φρόνηση στον Σεφέρη”) ζητούν από τον αναγνώστη νηφάλια διάθεση και δίκαιη προσοχή, για να μην παρεξηγηθούν. Η διπλή πάντως φρόνηση, που συνέχει την ποιητική με την πολιτική στάση και αντίσταση του Σεφέρη, υπονοεί προπάντων λογική και ηθική εγρήγορση μπροστά στη βάναυση βία, εκφράζοντας συνάμα επιφύλαξη για δογματικού τύπου ανατροπές. Το κρίσιμο δίλημμα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αν έτσι προάγεται ή οπισθοχωρεί η δύσκολα κατορθωμένη ανθρωπιά, τόσο στον ποιητικό λόγο όσο και στην πολιτική πράξη.

Τάκης Σινόπουλος, Μίλτος Σαχτούρης
Μελετήματα
Tο έκτο βιβλιάριο της σειράς προέκυψε εξαρχής δίδυμο. Όχι βέβαια για να υποτιμηθεί η αξ των δύο ποιητών, σε σύγκριση με τους άλλους πέντε, στους οποίους αναλογεί ακέραιο μερίδιο στον καθένα. Mάλλον, γιατί η μέθοδος της σύζευξης ταιριάζει περισσότερο στους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, όπου, για λόγους ιστορικής συγκυρίας, υπήρξε συχνότερη και εντονότερη η βιοτική και ποιητική φιλότητα.
Σ’ αυτό πάντως το δυαδικό πλαίσιο αρμόζουν καλύτερα ο Τάκης Σινόπουλος και ο Μίλτος Σαχτούρης, τόσο με τις αναλογικές τους ομοιότητες όσο και με τις ουσιαστικές τους διαφορές. Παράδειγμα πρόχειρο η βιολογική τους καμπύλη: σχεδόν ταυτόχρονη γέννηση, αλλά ασύμμετρο τέλος (1981 του ενός, 2005 του άλλου). Ανάλογα ζυγίζονται και αντιζυγίζονται οι δύο ποιητές και σε άλλα κρίσιμα επίπεδα, με προέχουσα την πολιτική και την ποιητική τους πορεία, που άλλοτε και αλλού προσδόκιμα συγκλίνει, άλλοτε και αλλού χαρακτηριστικά αποκλίνει.

Ομήρου Οδύσσεια
Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης που διοργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης στον εκθεσιακό χώρο του Μεγάρου Εϋνάρδου (από 22 Νοεμβρίου 2012 έως 19 Ιανουαρίου 2013). Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ο Δημήτρης Μαρωνίτης πρότεινε στον Δημοσθένη Κοκκινίδη να ζωγραφίσει εικόνες της Οδύσσειας, την οποία τότε μετέφραζε. Το αρχικό σχέδιο ήταν να γίνει μια ειδική πολυτελής έκδοση, σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, που θα συνοδευόταν από χειροποίητες ζωγραφιές. Ο Κοκκινίδης δέχτηκε μετά χαράς την πρόταση και στρώθηκε στη δουλειά. Αλλά ύστερα από δυο μήνες εργασία, αναπάντεχα το εκδοτικό πρόγραμμα ναυάγησε. Ο Κοκκινίδης όμως δεν διέκοψε την προσπάθεια. Στον ελεύθερο χρόνο που εξοικονομούσε, συνέχισε την εικονογράφηση των ραψωδιών της Οδύσσειας. Οι περιπέτειες του Οδυσσέα συγκινούσαν άλλωστε τον ζωγράφο από τα παιδικά του χρόνια. Όπως εξιστορεί στον πρόλογο αυτής της έκδοσης, ένα χειμωνιάτικο βράδυ της δεκαετίας του ’30, έζησε μια αξέχαστη εμπειρία ακούγοντας τον αγαπημένο θείο του Θεόφιλο να αφηγείται με τον αργό ρυθμό του παραμυθιού την περιπλάνηση και τα βάσανα του ομηρικού ήρωα. Από την επίμονη και πολύχρονη ενασχόληση με την εικονογράφηση της Οδύσσειας προέκυψε ένα σύνολο εικόνων, που συγκροτούν ένα ενιαίο έργο, ένα σύνθετο και αρτιωμένο ζωγραφικό κόσμο, όπου η λαχτάρα του νόστου συνυφαίνεται με την άγρια ομορφιά του ταξιδιού. Το έργο αυτό παρουσιάζει η παρούσα έκδοση, η οποία περιλαμβάνει επίσης μια μεστή επιτομή της “Οδύσσειας”, γραμμένη από τον Δημήτρη Μαρωνίτη.

Γιάννης Ρίτσος: Μελετήματα
Γιάννης Ρίτσος, (1909-1990)
Το βιβλιάριο αυτό μοιράζεται σε δυο μέρη: προβλεπόμενο το ένα· απρόβλεπτο το άλλο. Στο πρώτο μέρος συντάσσονται έξι μελετήματα, τα δύο από τα οποία δημοσιεύονται εδώ για πρώτη φορά. Τρία από αυτά επιμένουν σε ζητήματα μεθόδου, σκηνοθεσίας και ιδεολογίας στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, ενώ τα άλλα δύο προσηλώνονται σε επώνυμες αρχαιόμυθες συνθέσεις του: στον “Φιλοκτήτη” και στον “Τειρεσία”. Μεσολαβούν τα “Μικρά ομηρικά’: παραβατικά, μικρής έκτασης ποιήματα, που υπερασπίζονται ευάλωτες μορφές και πράξεις των ομηρικών επών και του επικού κύκλου.
Το απρόβλεπτο Επίμετρο ανακαλεί (αποσπασματικά) την προδρομική εκείνη “Πολυκριτική” για τον Γιάννη Ρίτσο, δημοσιευμένη στο πρώτο τεύχος του περιοδικού “η Συνέχεια” (1973), στην οποία περιλαμβάνονται και δύο πρωτότυπα αυτοσχόλια του ποιητή, που αφορούν ειδικότερα στις συλλογές “Καθρέφτης” και “Θεωρείο”, και ομολογούν απερίφραστα την ειρωνική μετατροπή κάποτε του τραγικού στοιχείου σε “γελοιογραφικό παράδοξο”, προκειμένου να ανακουφιστούν από το αντικειμενικό βάρος τους ο πόνος και ο φόβος των ανθρώπων στις μέρες μας.

Έπος και δράμα
Από το χθες στο αύριο
Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης, μεταφραστής και μελετητής της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, αλλά και του Αίαντα ή του Οιδίποδα επί Κολωνώ, συγκεντρώνει στον τόμο αυτό δοκίμιά του από το 1995 μέχρι σήμερα, μεγάλης διαύγειας και ώριμης σκέψης. Είναι κείμενα που γράφτηκαν καταρχήν για να ακουστούν. Χωρίζονται σε δύο ενότητες: α) “Από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια” και β) “Από το έπος στο δράμα”. Πρόκειται για τα γραπτά ενός μελετητή και διανοητή στην καλύτερη και ωριμότερη στιγμή του, όπου με μεγάλη ελευθερία και τόλμη διαλέγει μοτίβα από τα ομηρικά έπη και την τραγωδία: η γενεαλογία του κακού στην Ιλιάδα η μνήμη και η λήθη ως η μηχανή της ποίησης· ο φόνος και η ικεσία· το “σκάνδαλο” του αφανισμού των εταίρων του Οδυσσέα· οι τόποι και τρόποι του νόστου· η Ελένη και η Κλυταιμνήστρα – δυο ομηρικές γυναίκες στο αρχαίο δράμα· ο Οδυσσεύς και ο Οιδίπους – δυο παράξενοι ξένοι· ο Οιδίπους επί Κολωνώ – μια αινιγματική τραγωδία με το πάθος, τον καθαρμό και την εξιλέωση. Ανάμεσα στις γραμμές ο αναγνώστης θα διακρίνει και αυτοβιογραφικές ταυτίσεις του συγγραφέα. “Όπου η λέξη ‘τέλος’ σημαδεύεται τώρα πια με εναλλακτικές σημασίες, πλησιάζοντας σ’ αυτό που οι γραμματικοί ονόμασαν ‘έξοδο’, για να δηλώσουν την εκπνοή ενός δράματος, τραγωδίας και κωμωδίας”.
Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης προσφέρει ένα βιβλίο χωρίς υποσημειώσεις και παραπομπές, ένα βιβλίο “ασημείωτο”, όπου όλα όσα έχει να πει έχουν χωνευτεί σε ένα λόγο καθαρό και βαθύ. Όπως καταλήγει στον Πρόλογό του: “Η διάταξη των κειμένων στο εσωτερικό των δύο μερών έχει φαντάζομαι κάποια λογική, δεν είναι όμως υποχρεωτική για τον αναγνώστη, που δικαιούται να διαλέξει τη σειρά που του πηγαίνει περισσότερο, ανάλογα κάθε φορά με τον τίτλο, που υπολογίζει και στα υπονοούμενά του. Περί αυτού πρόκειται”.

Αναζήτηση και νόστος του Οδυσσέα
Το βιβλίο αυτό εισηγείται μια δοκιμαστική ανάγνωση της Οδύσσειας με βάση τον αμφίσημο χαρακτήρα που παρουσιάζουν οι τέσσερις πρώτες ραψωδίες του έπους: οι θεοί γνωρίζουν ότι ο Οδυσσέας είναι ζωντανός και προορισμένος πια να γυρίσει στην Ιθάκη· οι άνθρωποι θεωρούν τον Οδυσσέα αφανισμένο και νεκρό. Από τη συμβολή θεϊκής γνώσης και ανθρώπινης άγνοιας παράγεται μια διαλογική διάζευξη: ο Οδυσσέας μπορεί να ζει, μπορεί και να είναι πεθαμένος. Έτσι ξεκινά το έργο, και αυτό είναι ένα πρώτο δείγμα ποιητικής διαλεκτικής στην Οδύσσεια.
Στην προεπική παράδοση ο Οδυσσέας είναι πολύτροπος: χρησιμοποιεί την ευέλικτη εξυπνάδα και τις κερδαλέες πονηριές του, για να υπηρετήσει τον εαυτό του και να αυξήσει τα αγαθά του και το κύρος του. Στην προοδυσσειακή επική παράδοση ο Οδυσσέας, εφαρμόζοντας την πολύτροπη φύση του σε συλλογικό πια αγωνιστικό πλαίσιο, αναδεικνύεται σε πτολίπορθο: δόλοι, δεξιοσύνη ρητορική και πρωτεϊκές παραμορφώσεις προσφέρονται τώρα στον Τρωικό Πόλεμο και συμβολοποιούνται στον δούρειο ίππο. Η Οδύσσεια κληρονομεί τις δύο αυτές πλευρές (το σκάνδαλο του πολύτροπου και το κλέος του πτολίπορθου) και κλείνει το τρίγωνο του Οδυσσέα, προβάλλοντας τώρα τον φιλέταιρο αρχηγό και τον πάσχοντα αντίπαλο του Ποσειδώνα. Αυτό είναι ένα δεύτερο δείγμα «κάθετης» διαλεκτικής στην Οδύσσεια.
Θετικά πραγματοποιημένο το θέμα του νόστου είναι από τη φύση του ανακουφιστικό και ευτυχισμένο (έτσι λ.χ. νοστεί ο Νέστορας μέσα στο έπος). Αρνητικά ανεστραμμένος ο νόστος μπορεί να μεταφραστεί σε βίαιο φόνο (αυτή είναι η τραγική μοίρα του Αγαμέμνονα μέσα στο έργο). Ανάμεσα στη θέση και στην άρση του νόστου ταλαντεύεται ο γυρισμός του Οδυσσέα στην Οδύσσεια: κερδίζει ο ήρωας τον νόστο του, ύστερα από ριψοκίνδυνη δεκάχρονη περιπέτεια, χάνοντας όλους τους συντρόφους του, και πραγματοποιεί την επανίδρυσή του στην πατρική εστία, περνώντας μέσα από τον υποθετικό του θάνατο, που τελικά αντιστρέφεται σε μνηστηροφονία. Αυτό είναι ένα τρίτο δείγμα, προοπτικής πια, ποιητικής διαλεκτικής που μας παρέχει η Οδύσσεια. Φαίνεται πως ένας από τους κύριους χαρακτήρες αυτού του έπους, και εκείνος που το καθιστά νεωτερικό στην έξοδο των γεωμετρικών και στην αυγή των αρχαϊκών χρόνων, είναι η συνθετική του άρθρωση: χρησιμοποιεί τους κρυστάλλους της παράδοσης, όχι πια παραθέτοντας ως χωριστές μονάδες τα αντίπαλα θέματα, αλλά, ενοποιώντας τις αντιθέσεις τους, παράγει νέα, τώρα, σύνθετα ζεύγη: νόστος και αναζήτηση, νόστος και ύπνος, νόστος και θάνατος.

Επί του περιεχομένου. Ομήρου Οδύσσεια
Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης στο “Επί του περιεχομένου – Ομήρου Οδύσσεια” προσφέρει σε 24 μικρά κείμενα τον πυρήνα κάθε ραψωδίας της Οδύσσειας. Τα 24 δοκίμιά του διαβάζονται σαν ποίημα που περιέχει το απόσταγμα της σκέψης του μεγάλου ομηριστή και μεταφραστή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Με μεγάλη οικονομία, χωρίς καμία περιττή λέξη, συμπυκνώνουν κάθε φορά τον ποιητικό μύθο σε μια εικόνα κλειδί που ζωντανεύει μπροστά στα μάτια μας το έπος.

Δοκίμια – Μελέτες
Ανεμόσκαλα, σημαδούρες χωρίς ανεμόσκαλα (1984)
Μέτρια και μικρά (1989)
Πλην και συν (1993)
Ημεροδρόμιο (1999)
Εγχειρίδιο της ορθής γραφής (2013)

Ερμηνεία – Κριτική
Η ποίηση του Γιώργου Σεφέρη (1989)
Αναζήτηση και νόστος του Οδυσσέα (1991)
Διαλέξεις (1992)
Ποιητική και πολιτική ηθική (1995)
Όροι του λυρισμού στον Οδυσσέα Ελύτη (1995)
Κειμενοφιλικά (1997)
Ομηρικά μεγαθέματα (1999)
Συνομιλία (2005)
Επιλεγόμενα στην ομηρική Οδύσσεια (2005)
Κ. Π. Καβάφης: Μελετήματα (2007)
Η πεζογραφία του Γιώργου Χειμωνά (2007)
Διονύσιος Σολωμός: Μελετήματα (2007)
Οδυσσέας Ελύτης (2008)
Γιώργος Σεφέρης (2008)
Τάκης Σινόπουλος, Μίλτος Σαχτούρης (2009)
Ομήρου Οδύσσεια (2012)
Γιάννης Ρίτσος: Μελετήματα (2013)
Έπος και δράμα (2014)
Αναζήτηση και νόστος του Οδυσσέα (2014)
Επί του περιεχομένου. Ομήρου Οδύσσεια (2016)

Προσωπικές αφηγήσεις – Μαρτυρίες
Μαύρη γαλήνη (2007)

Μεταφράσεις
Σοφοκλής, Αντιγόνη
24+2 Ιλιαδικές παρομοιώσεις
Σοφοκλής, Αίας
Σαμαρά, Μαρία, Ομηρικά έπη Οδύσσεια Α΄ γυμνασίου
Ηρόδοτος: Οκτώ νουβέλες και τέσσερα ανέκδοτα
Ησίοδος, Θεογονία
Όμηρος, Ιλιάς
Σοφοκλής, Οιδίπους επί Κολωνώ
Ησίοδος, Εκλογές από τον Ησίοδο
Όμηρος, Οδύσσεια
Ηρόδοτος, Ηροδότου ιστορίαι

Πηγές πληροφοριών: BIBLIONET, Ημερήσιος Τύπος, Εκδόσεις Κέδρος, Εκδόσεις Πατάκη, Εκδόσεις Άγρα