Μάτση Χατζηλαζάρου (1914-1987)

Ελληνες λογοτέχνες
Η ποιήτρια Μάτση (Μαρία-Λουκία) Χατζηλαζάρου, του Κλέωνος και της Βιργινίας, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1914.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου έφυγε με την οικογένειά της για τη Νότιο Γαλλία και στη συνέχεια για τη Ρώμη. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1919. Δύο χρόνια αργότερα η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και η Μάτση άρχισε μαθήματα κατ’ οίκον, τα οποία σταμάτησαν λίγο αργότερα λόγω της οικονομικής καταστροφής του πατέρα της. Το 1931 παντρεύτηκε τον Καρλ Σούρμαν, βαυαρικής καταγωγής. Ο γάμος της διαλύθηκε πέντε χρόνια αργότερα. Την περίοδο εκείνη εργάστηκε στο κατάστημα Λαϊκές Τέχνες του Καραπάνου. Το 1934 πέθαναν οι γονείς της. Παντρεύτηκε για δεύτερη φορά το 1937, με τον γεωπόνο και αρχιτέκτονα κήπων Σπύρο Τσαούση, από τον οποίο χώρισε ένα χρόνο αργότερα και από το 1939 ως το 1943 ήταν παντρεμένη με τον ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκο. Συνδέθηκε επίσης με τον ποιητή Ανδρέα Καμπά, τον ανιψιό του Πάμπλο Πικάσο, Χαβιέρ Βιλατό (από το 1946 ως το 1954, περίοδο κατά την οποία έζησε στο Παρίσι όπου κατέφυγε μετά τον πόλεμο με το πλοίο “Ματαρόα”, με υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου), και τον Κορνήλιο Καστοριάδη (1957-1958). Το 1958 επέστρεψε στην Αθήνα και ως το 1964 εργάστηκε στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού. Στη συνέχεια επέστρεψε στο Παρίσι, όπου δούλεψε στο εκεί κατάστημα του οίκου Βαράγκη. Από το 1973 και ως το τέλος της ζωής της, το 1987, έζησε στην Αθήνα και εργάστηκε στην υπηρεσία δημοσίων σχέσεων της Εμπορικής Τράπεζας.
Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με την ποιητική συλλογή “Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης” με το ψευδώνυμο Μάτση Ανδρέου. Το σύνολο του γραπτού έργου της περιλαμβάνει τέσσερις ποιητικές συλλογές (που κυκλοφορούν σε συγκεντρωτική έκδοση με τίτλο “Ποιήματα” από τις εκδόσεις Ίκαρος), και δημοσιεύσεις σε λογοτεχνικά περιοδικά.
Έφυγε από τη ζωή στις 16 Ιουνίου του 1987 στην Αθήνα.

Ποιήματα – Μάτση Χατζηλαζάρου

1944-1985


Ο “‘Ικαρος” αποφάσισε να εκδώσει σε ένα τόμο όλο το ποιητικό έργο της Μάτσης Χατζηλαζάρου. Η έκδοση αυτή περιλαμβάνει τις ποιητικές συλλογές “Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης”, “Δυο διαφορετικά ποιήματα”, “Κρυφοχώρι”, “Τα λόγια έχουν κρόσσια”, “Εκεί-πέρα εδώ”, τις οποίες η ίδια η ποιήτρια ένωσε με τον τίτλο “Έρως Μελαχρινός” (Ίκαρος 1979), και τις δύο ποιητικές συλλογές “7 x 3” και “Το δίχως άλλο-αντίστροφη αφιέρωση”, που πρωτοεκδόθηκαν από το τυπογραφείο “Κείμενα”.

Τα ποιήματα που δημοσιεύονται στον τόμο αυτό έχουν γραφεί ελληνικά, γαλλικά και αγγλικά από το 1944 ως το 1985.

Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι το χρονικό διάστημα 1946-1956 η Μάτση Χατζηλαζάρου έζησε στο Παρίσι, έγραψε γαλλικά και εξέδωσε τα βιβλία “Cinq fois” (1949) και “La France des mots” (1954) στον εκδοτικό οίκο του Guy Levis Mano (GLM). Τα έργα αυτά δεν συμπεριλαμβάνονται στον ανά χείρας τόμο.

Απλώνω την αγκαλιά μου και συνάζω,
όλα τα μάτια, και τους καημούς, τα βράχια, τ’ ακρογιάλια,
τους αετούς, τη μουσική όλων των κλαριών, τον αφρό όλων
των κυμάτων.
Απλώνω την αγκαλιά μου και συνάζω,
όλους τους ασφόδελους που φύτεψα στα βράχια,
…, τον έρωτα μου με το φως
και τα βότσαλα, την αναπνοή μου όταν αγαπώ, το φόβο μου
όταν με διώχνουνε, την έξαρση μου όταν θέλω, τη χαρά μου
όταν ζω.
Απλώνω την αγκαλιά και συνάζω,
όλες τις μέρες του χρόνου – δικές μου είναι, από τη μιαν
αυγή στην άλλη-
με πλημμυρίζουνε ανοιξιάτικες ευωδίες,
ξεφάντωμα και κορεσμός του ήλιου.

Ποίηση, Ίκαρος, 1989, 191 σελ.

Γράμματα από το Παρίσι στον Ανδρέα Εμπειρίκο (1946-1947) – Μάτση Χατζηλαζάρου

Και άλλα ανέκδοτα ποιήματα και πεζά της ίδιας περιόδου


Το 1946-1947 η Μάτση Χατζηλαζάρου βρίσκεται στο Παρίσι. Έφυγε με το θρυλικό πλοίο “Ματαρόα” τον Δεκέμβριο του 1945, μαζί με την αφρόκρεμα νέων καλλιτεχνών, συγγραφέων, στοχαστών κι επιστημόνων, με υποτροφία του γαλλικού κράτους. Ο Ανδρέας Εμπειρίκος, με τον οποίο έζησε παντρεμένη μέχρι το 1943, την έχει εφοδιάσει με συστατικές επιστολές για να συναντήσει Γάλλους υπερρεαλιστές και ψυχαναλυτές. Και η Μάτση του γράφει γι’ αυτές τις συναντήσεις, για τις εμπειρίες της και για τις εντυπώσεις της από το Παρίσι, που ανασυντάσσεται μετά τον πόλεμο.

“Καθώς η ζωή και το έργο της Μάτσης Χατζηλαζάρου, της πρώτης Ελληνίδας υπερρεαλίστριας, είναι άμεσα συνδεδεμένα, αφού η Μάτση έζησε με τρόπο ποιητικό και έγραψε ποίηση με τρόπο βιωματικό, το υλικό που σχολιασμένο δημοσιεύεται στη συνέχεια μπορεί να διαβαστεί με ποικίλους τρόπους: ως αυθεντικές ψηφίδες που ανασυνθέτουν το κλίμα και την ατμόσφαιρα μιας ενδιαφέρουσας και κρίσιμης πνευματικής εποχής, ως τεκμήρια μιας βαθιάς προσωπικής και πνευματικής σχέσης, ως υποστηρικτικό υλικό για την κατανόηση του έργου της ποιήτριας, ως τα τεκταινόμενα της ζωής και του έργου της, ως κείμενα με σχόλια ποιητικής, ως ανεξάρτητες κειμενικές μονάδες που εμπεριέχουν αφ’ εαυτού τους λογοτεχνική αξία. Πρόκειται, επομένως, για μια διπλή επίσκεψη: σε μια ποιήτρια, αλλά και σε μία εποχή”.
Από την εισαγωγή του Χρ. Δανιήλ

Οι ανέκδοτες μέχρι σήμερα επιστολές της Μάτσης συνοδεύονται από 4 εξαιρετικά, άγνωστα ποιητικά γραπτά της και 3 γαλλικά ποιήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου της ίδιας περιόδου, καθώς και από πλούσιο ακυκλοφόρητο φωτογραφικό υλικό όπου το ζευγάρι αλληλοφωτογραφίζεται το 1940 και το 1945.

Eπιμέλεια: Χρήστος Δανιήλ
Βραβείο Δοκιμίου – Βραβεία Βιβλίου Public (2014)

Επιστολογραφία, Ποίηση, Δοκίμιο, Άγρα, 2013, 203 σελ.

Ποίηση
Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης (1944), Ίκαρος
Κρυφοχώρι (1951)
Έρως Μελαχρινός (1979), Ίκαρος
9 του Σεπτέμβρη του 1980 (1984)
Το δίχως άλλο – Αντίστροφη Αφιέρωση (1985)
Ποιήματα (1989), Ίκαρος

Επιστολογραφία
Γράμματα από το Παρίσι στον Ανδρέα Εμπειρίκο (1946-1947) (2013), Άγρα

Συλλογικά έργα
Όταν οι άγγελοι περπατούν (2007), Μεταίχμιο
Η νεοελληνική ερωτική ποίηση (2010), Ελευθεροτυπία
Ανθολογία της ελληνικής ποίησης (20ός αιώνας) (2012), Κότινος

Μεταφράσεις
Paul Éluard, Εύκολο (1987)

Πηγές: EKEBI, BIBLIONET, Ίκαρος

196 views.