Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης (1908-1993)

Ελληνες λογοτέχνες


Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, τέταρτο παιδί του Γαβριήλ Πεντζίκη και της Μαρίας το γένος Ιωαννίδου.
Είχε τρεις αδερφές, από τις οποίες η Χρυσούλα ήταν η ποιήτρια Ζωή Καρέλλη. Ο πατέρας του ήταν φαρμακοποιός και η μητέρα του δασκάλα.
Στο δημοτικό σχολείο πήγε για πρώτη φορά το 1919 στην έκτη τάξη’ τα προηγούμενα χρόνια είχε κάνει μαθήματα στο σπίτι.

Το 1921 ταξίδεψε με την οικογένειά του στη Βουδαπέστη, το Βελιγράδι και τη Βιέννη.
Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών συνέταξε μια Παγκόσμια Γεωγραφία που εγκρίθηκε αρχικά από το Υπουργείο Παιδείας, η έγκριση ωστόσο ανακλήθηκε όταν έγινε γνωστή η ηλικία του. Τότε άρχισε να γράφει τα πρώτα του ποιήματα.

Το 1926 έφυγε για σπουδές oπτικής και φαρμακευτικής στο Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Γιάννη Ψυχάρη, και μετά από δυο χρόνια πήρε πτυχίο φυσιολογίας οπτικής.

Το 1927 πέθανε ο πατέρας του και η οικογένειά του αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες.
Από το 1928 ως το 1929 σπούδασε Φαρμακευτική και Βοτανική στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, όπου αποφοίτησε το 1929.
Κατόπιν επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και από το 1930 ως το 1955 ανέλαβε το φαρμακείο του πατέρα του, που έγινε ένα από τα γνωστότερα λογοτεχνικά στέκια της πόλης.

Από το 1953 και ως το 1969 εργάστηκε ως ιατρικός επισκέπτης.
Το 1933 επισκέφτηκε για πρώτη φορά το Aγιο Oρος (ως το θάνατό του ξαναπήγε 93 φορές), όπου ξεκίνησε την ενασχόλησή του με τη ζωγραφική.

Το 1940 επιστρατεύτηκε και εκπαιδεύτηκε στο Ληγουριό, δεν πρόλαβε ωστόσο να πολεμήσει, καθώς προηγήθηκε η συνθηκολόγηση με τους γερμανούς.

Το 1943 γράφτηκε στο Κ.Κ.Ε. Eνα χρόνο αργότερα συμμετείχε για πρώτη φορά σε έκθεση ζωγραφικής στο ανθοπωλείο Ευρυβιάδη Κωνσταντινίδη.

Το 1946 αναγκάστηκε για οικονομικούς λόγους να συνεταιριστεί στο πατρικό φαρμακείο.
Το 1948 παντρεύτηκε τη Νίκη Λαζαρίδου, με την οποία απέκτησε ένα γιο τον Γαβριήλ.

Γύρω στο 1967 ξεκίνησε η σταδιακή ψυχική απομάκρυνσή του από τα εγκόσμια και η καθημερινή του ενασχόληση με τον “Συναξαριστή” του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη, που κράτησε ως το τέλος της ζωής του και σημάδεψε την μετέπειτα καλλιτεχνική του παραγωγή.

Ταξίδεψε στην Ολλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Αγγλία και το Στρασβούργο, (1986 και 1989).

Ως ζωγράφος πήρε μέρος σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις ζωγραφικής σε πολλές πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Πέθανε από καρδιακή ανακοπή το 1993.

Στο χώρο της λογοτεχνίας πρωτοεμφανίστηκε το 1934 με το μυθιστόρημα “Ανδρέας Δημακούδης (ένας νέος μονάχος)”, υπογράφοντας ως Κοσμάς Σταυράκιος.
Από το 1935 άρχισε η μακρόχρονη συνεργασία του με πολλά περιοδικά και εφημερίδες της Θεσσαλονίκης, όπου δημοσίευσε πεζογραφήματα, ποιήματα, μεταφράσεις και άρθρα

Eργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, ιταλικά, ολλανδικά και γερμανικά.

Τιμήθηκε με τη γαλλική διάκριση Palmes d’ Officier d’ Academie (1952), τον Αργυρό σταυρό του Τάγματος του Φοίνικα (1971), το Oφφίκιο του Μεγάλου Aρχοντος Μυρεψού της του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας (1971), το Α΄ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος (1982 για το έργο του “Πόλεως και νομού Δράμας παραμυθία”), το βραβείο Gottfried – Herder στη Βιέννη (1989).

Το 1988 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Πήρε μέρος σε τηλεοπτικές εκπομπές λόγου και σε λογοτεχνικές εκδηλώσεις και έδωσε πολλές διαλέξεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Το λογοτεχνικό έργο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη εντάσσεται τυπικά στη γενιά του ’30 και μάλιστα ανάμεσα στους πρωτοπόρους συγγραφείς που εισηγήθηκαν τη συνειρμική γραφή υπό την επίδραση του μοντερνισμού στη νεοελληνική πεζογραφία.
Διαχωρίζεται ωστόσο από τους συγχρόνους του, κυρίως λόγω της έντασης με την οποία οικειοποιήθηκε και αξιοποίησε τόσο τα σύγχρονά του λογοτεχνικά ρεύματα, όσο και την παράδοση της νεοελληνικής πεζογραφίας στο πλαίσιο της ορθοδοξίας (όπως αυτή καλλιεργήθηκε κυρίως από τον Παπαδιαμάντη).
Κάποια από τα χαρακτηριστικά στοιχεία του πολύμορφου έργου του είναι η ευρεία θεματική του (που πηγάζει από ιστορικά, γεωγραφικά, λογοτεχνικά, θρησκευτικά και άλλα συμφραζόμενα), η συχνή χρήση του εσωτερικού μονολόγου και της μεταφοράς με παραπομπές στη βυζαντινή εικαστική τέχνη, η θρησκευτική προσήλωση και η μεγάλη αγάπη του για τη γενέτειρά του.

Ποιητικές Συλλογές
Εικόνες (1944)
Ανακομιδή (1961)

Πεζά
Ανδρέας Δημακούδης, Eνας νέος μονάχος (1935)
Ο πεθαμένος και η ανάσταση (1944)
Πραγματογνωσία (1950)
Αρχιτεκτονική της σκόρπιας ζωής (1963)
Το μυθιστόρημα της κυρίας Eρσης (1966)
Μητέρα Θεσσαλονίκη (1970)
Συνοδεία (1971)
Ομιλήματα (1972)
Σημειώσεις εκατό ημερών (1973)
Αρχείον, Βιβλίον έρωτος ήτοι της Αγάπης που χαρίζει ως φως οικουμενικό ο Κύριος (1974)
Βοροφρύνη (1982)
Πόλεως και νομού Δράμας παραμυθία (1986)
Εγκατάλοιπα Ιωάννη Κνίτελλη (1994)
Ψιλή ή περισπωμένη (1995)

Δοκίμια – Φιλοσοφία
Προς εκκλησιασμόν (1979)
Υδάτων υπερεκχείλιση (1990)

Συγκεντρωτικά
Πραγματογνωσία, και άλλα επτά κείμενα μυθοπλασίας γεωγραφικής (1977)
Αντρέας Δημακούδης, και άλλες μαρτυρίες χαμού και δεύτερης πανοπλίας (1977)
Αρχιτεκτονική της σκόρπιας ζωής και άλλα μεταγενέστερα κείμενα (1978)
Παλαιότερα ποιήματα και νεώτερα πεζά (1980)

Βιβλιογραφία
Αγρας Τέλλος, Κριτική για τον Ανδρέα Δημακούδη (1935)
Ωρολογάς Πέτρος, Οι συγγραφείς και η εποχή τους (1938)
Πετρόπουλος Ηλίας, Νίκος – Γαβριήλ Πεντζίκης (1958)
Σπανδωνίδης Πέτρος, Η σύγχρονη λογοτεχνική Σαλονίκη (1960)
Σκοπετέα Σοφία, Βιβλιογραφία Ν.Γ.Πεντζίκη (1935-1971) (1971)
Ζήρας Αλ.–Χρήστου Χρ., «Πεντζίκης Νίκος Γαβριήλ», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό (1988)
Μουλλάς Παν., «Ο παλίμψιστος κώδικας του Ν.Γ. Πεντζίκη» (1988)
Καζαντζής Τόλης, Η πεζογραφία της Θεσσαλονίκης 1912-1913 (1991)
Αράγης Γιώργος, «Νίκος – Γαβριήλ Πεντζίκης», Η μεσοπολεμική πεζογραφία (1993)
Κούρτοβικ Δημ., «Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης», Ελληνες μεταπολεμικοί συγγραφείς (1995)
Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ., «Γραμματικογραφικά» (1997)

Πηγές: ΕΚΕΒΙ, Θ.Ροδάνθης

94 views