Παναγιώτης Δόικος

Ο Παναγιώτης Δόικος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου και διαμένει.
Είναι επίκουρος καθηγητής της φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Αποφοίτησε από το Πειραματικό Σχολείο του ίδιου πανεπιστημίου. Πραγματοποίησε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές φιλοσοφικές σπουδές (και ως υπότροφος), αντίστοιχα, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο της Bourgogne (Γαλλία).
Κατά την περίοδο 1991-1996 εργάστηκε ως ειδικός μεταπτυχιακός υπότροφος στον τομέα Φιλοσοφίας του Α.Π.Θ.. Στο πλαίσιο της θητείας του σε αυτή τη θέση, εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα “Φαντασία, και γνώση στο Spinoza” (υπό την εποπτεία του καθηγητή Σωκράτη Δεληβογιατζή) και δίδαξε φιλοσοφική ανθρωπολογία, διαλεκτική και πολιτική φιλοσοφία.
Κατά το διάστημα 1998-2002 εργάστηκε ως ειδικός επιστήμονας στον τομέα Φιλοσοφίας του Α.Π.Θ., διδάσκοντας κείμενα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας (μεταξύ αυτών, αποσπασμάτων του Ηρακλείτου, το “Συμπόσιο” και το “Φαίδρο” του Πλάτωνα και το “Περί ψυχής” του Αριστοτέλη).
Οι έρευνές του αναπτύσσονται στα πεδία της οντολογίας, της γνωσιολογίας και της αισθητικής. Διερευνά τη δυνατότητα μιας νέας, κριτικής μεταφυσικής κυρίως στο πλαίσιο των σχέσεων του σώματος με τη στοχαστική φαντασία. Ένα ειδικότερο ενδιαφέρον του είναι η φιλοσοφική θεωρία του κινηματογράφου.
Έχει δημοσιεύσει φιλοσοφικά βιβλία, καθώς και μελέτες σε ελληνικά και διεθνή φιλοσοφικά περιοδικά.
Έχει συμμετάσχει ως εισηγητής σε φιλοσοφικά και επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Διευθύνει διδακτορικές διατριβές, με θέματα από τα πεδία της οντολογίας, της γνωσιολογίας και της αισθητικής, καθώς και της φιλοσοφίας του κινηματογράφου. Είναι μέλος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρίας, των Association de la recherche sur l’ image – έδρα: Dijon, Association des amis de Spinoza – έδρα: Παρίσι, Association des amis de Henry et Stella Corbin – έδρα: Παρίσι, του Ελληνοϊσπανικού κέντρου πολιτισμού Θεσσαλονίκης “Federico Garcia Lorca” και της Διεθνούς εταιρίας φίλων Νίκου Καζαντζάκη – έδρα: Γενεύη.
Είναι κριτής του περιοδικού επιστημονικών και εκπαιδευτικών ερευνών του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Μέντορας.
Ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής του παλαιού κινηματογραφικού περιοδικού “Οθόνη” έδρα: Θεσσαλονίκη (1979-1994).
Παράλληλες των ερευνητικών δραστηριότητες: Είναι μέλος του Ιστιοπλοϊκού Ομίλου Θεσσαλονίκης, του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας και της Greenpeace.

Spinoza – Παναγιώτης Δόικος
Φαντασία, γνώση και προφητεία
Στη φιλοσοφία του Spinoza, η φαντασία, με την οποία συλλαμβάνουμε πρωτογενώς τα πράγματα που συγκινούν το σώμα μας, σχετίζεται αμφίσημα με την αλήθεια και την πλάνη: πλανώμαστε όχι επειδή φανταζόμαστε, αλλά στο βαθμό που δεν ελέγχουμε τη σχέση του περιεχομένου των φανταστικών ιδεών με την εξωτερική πραγματικότητα. Εκκινώντας από τη διερεύνηση αυτής της αινιγματικής άποψης, επιχειρούμε εδώ να δείξουμε ότι η φαντασία, ενώ συμβάλλει στην παραγωγή μιας γνώσης που ρυθμίζεται από τον ορθό λόγο και την ενορατική νόηση, χαρακτηρίζεται από μια δική της εσωτερική λογική, που συνίσταται στην ανάληψη του νοητικού στοιχείου από την παραστατικότητα. Υπό την έννοια αυτή, τη φαντασία αποτελεί από μόνη της ένα ιδιότυπο είδος γνώσης. Το τελευταίο, όπως δείχνουν τα σπινοζικά κείμενα, συνδέεται άμεσα με την αυτόνομη δράση του σώματος, δεν αντιβαίνει κατ ανάγκη προς τον ορθό λόγο, συλλαμβάνει με έναν ειδικό τρόπο τη λογική των γεγονότων και λειτουργεί ως φορέας της αποκάλυψης πραγμάτων από τον Θεό στους ανθρώπους (προφητική γνώση).
Ελληνικά Γράμματα, 2000
315 σελ.

Η λογική των μορφών στον κινηματογράφο του Orson Welles – Παναγιώτης Δόικος
Το μεγαλείο της κινηματογραφικής δημιουργίας του Orson Welles, δοσμένο μέσα από ταινίες-σταθμούς στην ιστορία της 7ης Τέχνης, όσο και αν έχει κατά καιρούς -συνειδητά ή ασυνείδητα- επιχειρηθεί να περάσει στον κόσμο της λήθης, στέκεται πάντοτε ως σημείο αναφοράς, ως κινηματογραφικό ορόσημο, που καινοτομεί, ανοίγει δυνατότητες για περαιτέρω θέαση των οπτικών νοημάτων και συνάμα κινητοποιεί τον προσωπικό στοχασμό. Όλα αυτά μάλιστα σε μία εποχή όπου φαίνεται πως στον κινηματογράφο όλα -ή σχεδόν όλα- έχουν ήδη ειπωθεί, και η αμηχανία για την εξεύρεση νέων νοημάτων και εκφραστικών τρόπων είναι εμφανής.
Ο Παναγιώτης Δόικος, με την ιδιότητα του θεωρητικού της κινηματογραφικής γλώσσας, επιχειρεί εδώ μια λεπτομερή διερεύνηση -ταινία προς ταινία- της λογικής των μορφών, στην οποία οφείλεται η ιδιαιτερότητα του γουελσικού σύμπαντος, το οποίο μέσα από τη συγκίνηση που μας προκαλεί και τη γοητεία που μας ασκεί, εγείρει τον στοχασμό μας και την ερμηνευτική μας διάθεση στο φιλοσοφικό πεδίο.
Το βιβλίο δίνει -για πρώτη φορά- τη δυνατότητα στον μυημένο κινηματογραφόφιλο να “ξαναδιαβάσει” με άλλο μάτι το έργο του μεγάλου δασκάλου, ενώ συνάμα καλεί τον απλό σινεφίλ να ανακαλύψει έναν κόσμο ιδιαίτερης γοητείας, έντασης και έμπνευσης.
Ίνδικτος, 2006
349 σελ.

Ο “θάνατος του Θεού” και ο μεταφυσικός άνθρωπος – Παναγιώτης Δόικος
Στο πλαίσιο μιας κριτικής διεύρυνσης του νοήματος της νιτσεϊκής ρήσης “ο Θεός είναι νεκρός”, επιχειρείται να δειχθεί ότι ο “θάνατος του Θεού” συνιστά άνα οριακό εσωτερικό γεγονός, με το οποίο ο άνθρωπος εγκαινιάζει την περιπέτεια μιας ριζικής -από τη φύση της δι-φορούμενης- αναμέτρησης με τη μεταφυσική του διάσταση. O ίδιος αφενός (επι-)κρίνει τη λογική της υπαγωγής του σε έναν εξωτερικό, αφηρημένο και κυριαρχικό Θεό, φορέα της απειρότητας. Aφετέρου, δελεάζεται από τη φιλοσοφική ένταση της ανάγκης του να επιλέξει τη μία από τις δύο κεντρικές δυνατότητές του να εκφράσει το αμφίσημο μεγαλείο του, δηλαδή την ποιότητα του εγχειρήματος της αυθυπέρβασης. Tο ανθρώπινο ον, στη μία περίπτωση, τείνει να σφετεριστεί τον εξουσιαστικό χαρακτήρα του “νεκρού” Θεού, μετατρέποντας το αίσθημα της αδυναμίας που προκαλεί η απειλή της αβύσσου σε θέληση για επιβολή. Στην άλλη, ανοίγεται σε μια προοπτική εξύψωσης, όπου αναπτύσσει τρόπους ανταπόκρισης στην κίνηση ενός άλλου, ερωτηματικού θεϊκού, που μας αποτείνεται. H πορεία της συλλογιστικής ολοκληρώνεται με τη συζήτηση ορισμένων κρίσιμων -για το θέμα της έρευνας- απόψεων, όπως είναι εκείνες των Nietzsche, Haar, Heidegger, Granier, Λορεντζάτου και Corbin.
Ίνδικτος, 2008
245 σελ.

Φωτεινές λεπίδες – Παναγιώτης Δόικος
Ρώμη, 2012
80 σελ.

Η ζωή του ιδανικού στον κινηματογράφο – Παναγιώτης Δόικος
Μια τρελλή, τρελλή οικογένεια του Ντίνου Δημόπουλου
Η ευφορία που νιώθουμε κατά τη θέαση της αισθηματικής μουσικής κωμωδίας του Ντίνου Δημόπουλου “Μια τρελλή, τρελλή οικογένεια” (1965), δεν οφείλεται μόνο στην επιδέξια κινηματογράφηση της πλοκής και στο συναρπαστικό ρυθμό των κινήσεων των ηθοποιών, που εκφέρουν τους γλαφυρούς διάλογους του Νίκου Τσιφόρου και του Πολύβιου Βασιλειάδη. Η απόλαυσή μας προκαλείται και από έναν άλλο, κρίσιμο αλλά αδήλωτο παράγοντα: την ποιητική συμπεριφορά των χρωμάτων. Τα τελευταία, χάρη στη νοηματική τους ευαισθησία και τη δυναμική των λαμπερών τους εντάσεων (αποτελέσματα της διασταύρωσης της σκηνοθετικής ματιάς με τη φωτογραφική τέχνη του Νίκου Καβουκίδη), ενεργοποιούν μιαν απρόσμενη υποκειμενικότητα του κινηματογραφικού χώρου. Τούτος εδώ μάς μεταδίδει την ανάλαφρη πνοή ενός ιδανικού στοιχείου, το οποίο, διαπερνώντας τη συνάντηση του αισθηματικού με τον κωμικό τόνο του έργου, ζει στο ίδιο το θέμα της ταινίας: μέσα στη σχέση της ενωτικής με τη συγκρουσιακή διάσταση του έρωτα ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα. Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου αισθάνεται και διερευνά την οπτική -και την ηχητική- λογική της ζωής ενός τέτοιου ιδανικού, ως της βαθύτερης ποιότητας η οποία χαρακτηρίζει τούτο το κομψοτέχνημα του κλασικού ελληνικού κινηματογράφου.
Εκδόσεις Παπαζήση, 2012
381 σελ.

Η νύχτα στάζει φως – Παναγιώτης Δόικος
Ρώμη, 2013
65 σελ.

Kierkegaard και Molla Sadra – Παναγιώτης Δόικος
Το ζήτημα της ύπαρξης και η ανατολική σκέψη
Τι σχέση μπορούν να έχουν ένας πρόσφατα απολυμένος των ψυχιατρικών φυλακών, μια ραδιοφωνική παραγωγός, μια συγγραφέας, ένας αστυνόμος, μια γιατρός, που περνιέται για απεσταλμένη του Θεού, και μια δολοφονημένη πόρνη; Μα, ό,τι σχέση μπορούν να έχουν ένα χαμένο ημερολόγιο, μια κασέτα, ένα χαμένο πέναλτι, ένα Πεζό 104 και ένα εγκεφαλογράφημα!
Ρώμη, 2013
216 σελ.

Principia formarum – Παναγιώτης Δόικος
Οντολογία της στοχαστικής φαντασίας
Ρώμη, 2015
430 σελ.

Φωτιά – Παναγιώτης Δόικος
«Αμοιβή»
Στην φωνή μου παραμονεύει ένας δαίμονας
Τον βλέπω να σκορπίζεται
Στην άστεγη ταβέρνα,
Εκεί μέσα σιωπηλός
Χωμένος
Συνέχεια χόρευα.
Ύστερα από καιρό
Μόνος μπροστά σε μια φρουρά
Κρατάω σημειώσεις.

Ο γαλάζιος κήπος – Παναγιώτης Δόικος
Μια μόνο φορά, παντοτινή και απέραντη, μου χαρίζει ο έρωτας το στέμμα του το άπαρτο. Με το σπαθί της αχτίνας του ανοίγει και στους δυό μας την απάτητη πατρίδα του, εκείνη που κυμάτιζαν μέσα της μόνο τα όνειρά μας. Μα τώρα, με την πνοή τους να έχει περάσει αμετανόητη μέσα από τα βάσανα και να σκιρτά από το φως επάνω στα πρόσωπά μας, την περπατούμε κι εμείς, η νεράιδα μου κι εγώ, στο μαζί που γεννήθηκε από το άρωμα του γαλάζιου και των νοημάτων τα ξέφωτα. Ο κήπος είναι το παλάτι μας, γεμάτος από το Ναι που μας έσμιξε μέσα στο μυστικό της ξαστεριάς του κόσμου.
«Η μοναξιά ονειρεύεται την αλήθεια»
Πριν να σε πρωτοδώ
έβρεχε κάθε βράδι
παντού μέσα στο σπίτι
μα εγώ συνέχεια άκουγα
ανάμεσα στους τοίχους
μόνο το πρόσωπό σου.

«Γιορτή»
Όταν χαϊδεύω το σώμα σου
μέσα στο δωμάτιο που ανθίζεις
νιώθω πως ο Θεός ονειρεύεται
το πρόσωπό σου.
Εκδόσεις Πηγή, 2018
50 σελ.

Η πολιτική της φαντασίας – Παναγιώτης Ο. Δόικος
Η ποιότητα της εξουσίας ως υπαρξιακή επιλογή
Καμία πράξη εξουσίας, θετική ή αρνητική, δεν μπορεί να εμφανιστεί στην εξωτερική πραγματικότητα αν προηγουμένως δεν έχει αποτελέσει γεγονός μέσα στη φαντασία. Αυτή είναι η άποψη που υποστηρίζεται εδώ. Η ποιότητα της εξουσίας φανερώνεται για πρώτη φορά μέσα στον κόσμο του αοράτου, με τον πιο βαθιά προσωπικό τρόπο. Εκεί, ανάλογα με το αν η σχέση δύναμης ανάμεσα στον καθένα μας και τον άλλο άνθρωπο παίρνει τη χροιά της ζωής, δηλαδή της ορμής για τη βίωση της διαφάνειας (συνεξύψωση), ή τη χροιά του θανάτου, δηλαδή της αδίστακτης κυριαρχικότητας μέσα στην αδιαφάνεια, η ένταση της ύπαρξής μας στοιχηματίζει με το μυστήριο της διπλής μας δυνατότητας. Στην πρώτη περίπτωση, η φαντασία νιώθει το συλλογικό νόημα της αμοιβαιότητας και του δίνει άπειρες αισθητές μορφές μέσα στην ανάταση. Στη δεύτερη περίπτωση, αυτό το νόημα παύει να εμπιστεύεται τον εαυτό του και η φαντασία το αφήνει να νικιέται μέσα στο αδιέξοδο της τάσης για την επιβολή. Η γενναιότητα του περάσματος από τη δεύτερη περίπτωση στην πρώτη είναι το πολιτικό ζητούμενο στον μηδενισμό που ζούμε.
Δαιδάλεος, 2018
92 σελ.

Ποίηση
Φωτεινές λεπίδες (2012), Ρώμη
Η νύχτα στάζει φως (2013), Ρώμη
Φωτιά (2017)
Ο γαλάζιος κήπος (2018), Εκδόσεις Πηγή

Δοκίμια-Μελέτες-Φιλοσοφία-Ερμηνεία και κριτική
Spinoza (2000), Ελληνικά Γράμματα
Η λογική των μορφών στον κινηματογράφο του Orson Welles (2006), Ίνδικτος
Ο “θάνατος του Θεού” και ο μεταφυσικός άνθρωπος (2008), Ίνδικτος
Η ζωή του ιδανικού στον κινηματογράφο (2012), Εκδόσεις Παπαζήση
Kierkegaard και Molla Sadra (2013), Ρώμη
Principia formarum (2015), Ρώμη
Η πολιτική της φαντασίας (2018), Δαιδάλεος

Συλλογικά έργα
Φιλοσοφία των επιστημών (2008), Ζήτη
Φιλοσοφία των επιστημών (2008), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ο ρόλος του ΟΗΕ στον 21ο αιώνα (2009), Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών

Μεταφράσεις
Πλάτων, Φαίδρος (2002), Ζήτρος
Πλάτων, Φαίδρος (2006), Ελληνικά Γράμματα

Πηγές: Biblionet, Εκδόσεις Πηγή, Ρώμη, Ίνδικτος, Ελληνικά Γράμματα, Δαιδάλεος, Εκδόσεις Παπαζήση