Ο Βασίλης Βασιλικός (1934-2023) του Νικολάου γεννήθηκε στην Καβάλα το 1934.
Σπουδές: Λύκειο Καρυωτάκη (Καβάλα), Σχολή Βαλαγιάννη, Αμερικάνικο Κολέγιο Ανατόλια (Θεσσαλονίκη), Νομική Σχολή (ΑΠΘ), Yale University – Drama School, SRT – School of Radio and Television (Νέα Υόρκη) για τηλεσκηνοθεσία. Bοηθός σκηνοθέτη σε ξένες παραγωγές, σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, σεναριογράφος, επιμελητής (Dr) σεναρίων, εισηγητής σεναρίων στην Arte (1990-1993), ερασιτέχνης ηθοποιός, δημοσιογράφος, συγγραφέας, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής στην ΕΡΤ-1 (1981-1984), Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Αθηναίων (1994-1996), Πρέσβης εκ προσωπικοτήτων της Ελλάδας στην Ουνέσκο (1996-2004), Πρόεδρος της Εταιρίας Συγγραφέων (2001-2005).
Υπηρέτησε στο στρατό με ειδικότητα διερμηνέα. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας έζησε αυτοεξόριστος στην Αμερική και την Ευρώπη, κυρίως στο Παρίσι που ήταν το κέντρο των Ελλήνων αυτοεξορίστων, όπου ανέπτυξε αντιστασιακή δράση. Επέστρεψε μετά τη μεταπολίτευση και έκτοτε ασχολείται με τη συγγραφή ζώντας ταυτόχρονα στις δύο χώρες. Εργάστηκε και στην ΕΡΤ ως αναπληρωτής διευθυντής τα χρόνια 1981 -1982.
Νέος άρχισε ν’ ασχολείται με τη λογοτεχνία. Πρωτοεμφανίστηκε το 1953 με τη Διήγηση του Ιάσονα. Δημοσίευσε ποιήματα, πολιτικά μυθιστορήματα, ταξιδιωτικά και θεατρικά έργα. Επίσης και μεταφράσεις ξένων έργων.
Σε ηλικία 89 ετών έφυγε από τη ζωή το πρωί της 30ης Νοεμβρίου 2023 ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, που τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας.
Το λογοτεχνικό του έργο χωρίζεται σε:
Μυθοποιητικά:
Η διήγηση του Ιάσονα (1953) πεζό λυρικής εσωστρέφειας, Θύματα ειρήνης (1956) μυθιστόρημα όπου μεταφέρεται η καταθλιπτική ατμόσφαιρα μιας πόλης τής Ελλάδας του μεταπολέμου. Το φύλλο, το πηγάδι, τ’ αγγέλιασμα (1961) τριλογία με έντονη προσωπική ατμόσφαιρα, αλλά και πικρό χιούμορ. Οι φωτογραφίες (1964) όπου ψυχολογείται ένας ερωτευμένος νέος. Ζ (1966) μυθιστόρημα πολιτικό όπου περιγράφονται τα σχετικά με τη δολοφονία του ειρηνιστή Γ. Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη. Φίφτυ φίφτυ (1972), Ο μονάρχης (Ευφράτεια, αγάπη μου!) (1973).
Απομυθοποιητικά:
Η μυθολογία της Αμερικής (1960) ταξιδιωτικό. Εκτός των τειχών (1965) συλλογή κειμένων για διάφορα κοινωνικά προβλήματα, από τα καλύτερα βιβλία του συγγραφέα. Καφενείον «εμιγκρέκ» (1968), Πάσχα στους Γαργαλιάνους (σκετς), Μετώκησεν εις άγνωστον διεύθυνσιν (1969), Η δίκη των εξ (θεατρικό, 1973), O Απόστολος Παύλος στη φυλακή των Φιλίππων (1974), Ο χορδιστής (1975) κ.ά.
Ποίηση:
Μέσα στη νύχτα της ασφάλειας (1967), χαι Λάκα-Σούλι (1968), Ο ληξίαρχος (1969), Hλιε μου Αρταξέρξη μου (1971), Συνάντηση με τον ήλιο (1972), Τα ποιήματα, 1948 -1952 (1979).
Μεταφράσεις:
Αντρέ Ζιντ, Μοpsus, Οιδίποδας, Τζέημς Μερίλ, Οι χίλιες και η δεύτερη νύχτα (1966), Ρεζίς Ντεμπρέ, Μαθαίνοντας απ’ τους Τουπαμάρος.
Από την εκάστοτε κοινωνική του πραγματικότητα αντλεί τα θέματα του πάντα ο Βασιλικός, γράφει βιωματικά, το πρίσμα του είναι πολιτικό – ηθικό και τον χαρακτηρίζει η πικρή ειρωνία. Ο ίδιος χωρίζει το έργο του σε “μυθοποιητικό και απομυθοποιητικό”· Mυθοποιεί και υπερβαίνει την ιστορία ή πλάθει κόσμους στα εντελώς πραγματικά μέτρα, σαν να επρόκειτο για ιστορικά (πραγματικά) καθημερινά γεγονότα. Στα πρώτα του κείμενα υπάρχουν εμφανείς επιδράσεις του ευρωπαϊκού μοντερνισμού. Ο τύπος της αφήγησης εξελίσσεται περισσότερο, και διαμορφώνει προσωπικότερο ύφος αργότερα, υπό την επίδραση του γαλλικού νέου μυθιστορήματος, λέει ο Αλέξης Ζήρας, όταν υιοθετεί τις εμπλοκές φωνών, αφηγηματικών επιπέδων και χρόνων. Πρόκειται για τη γνωστή πια μεταδικτατορική ποιητική του διασπασμένου κόσμου, που αποκτά, ωστόσο, στον Βασιλικό, εντελώς ιδιαίτερο χαρακτήρα. Βασικό του θέμα τα τελευταία χρόνια είναι ο εσωτερικός αγώνας του ατόμου έναντι των κοινωνικών συμβάσεων, αρχών και αξιών. Χαρακτηριστικό του λόγου του είναι η αμεσότητα, η αίσθηση του ανεπεξέργαστου κειμένου, η περίπου δημογραφική του γλώσσα. Φαίνεται όμως πως τα κείμενα του δεν είναι πάντα καλά δουλεμένα και ο δημοσιογραφικός αυτός χαρακτήρας υποσκελίζει τη λογοτεχνικότητα και αδικεί το αναμφισβήτητο αφηγηματικό του ταλέντο. Ισως η συναίσθηση αυτού του πράγματος οδήγησε τον Βασιλικό στην απόφαση να επανεπεξεργαστεί τα έργα του, που έτσι επανεκδίδονται ένα – ένα από το 1988.
Ο Βασίλης Βασιλικός καλλιέργησε το πολιτικό μυθιστόρημα με μεγάλη επιτυχία. Ο ίδιος δε δέχεται ότι είναι πολιτικός συγγραφέας. Τα περισσότερα από τα βιβλία του γράφτηκαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας (1967-1974) όπου ο Βασιλικός ήταν αυτοεξόριστος. Eτσι βοήθησε με τον τρόπο του στην Αντίσταση κατά των Συνταγματαρχών. Μετά την πτώση της Δικτατορίας γύρισε στην Ελλάδα και ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία ενω συγχρόνως συνέχισε να γράφει βιβλία. Το 1976 τύπωσε τον Ιατροδικαστή, κι αυτό βιβλίο με πολιτικό περιεχόμενο.
Πρόκειται για έναν από τους πιο διαβασμένους, μεταφρασμένους και ταλαντούχους συγγραφείς μας.
«Ο Βασίλης Βασιλικός ήρθε από τη Θεσσαλονίκη και προκάλεσε την προσοχή μας, χάρη στις πεζογραφικές και τις αφηγηματικές του ικανότητες, αμέσως από το πρώτο του βιβλίο: είναι ένας υποκειμενικός κι εξομολογητικός πεζογράφος, που αυτοβιογραφείται πότε έμμεσα και πλάγια, με το στοχασμό και το λυρισμό, με περιγραφές καταστάσεων που δεν αναφέρονται φαινομενικά στο άτομο του, και πότε άμεσα, με την αφήγηση περιστατικών που έχουν συμβεί στον ίδιο. Στην πεζογραφία του προέχει το πρόσωπο του, όχι τα «πρόσωπα» που έπλασε και ολοκλήρωσε ως πεζογράφος. O,τι έχει σχετιστεί με την προηγούμενη ζωή του, αξιοποιήθηκε κατά τον προσφορότερο τρόπο στα βιβλία του Βασίλη Βασιλικού: πρόσωπα, πράγματα, περιστατικά, πολιτείες, τοπία. Ωραιότατες π.χ. είναι οι εικόνες και οι περιγραφές από τη ζωή, την κίνηση, τους δρόμους, τις συνοικίες και γενικά την ατμόσφαιρα της σύγχρονης Θεσσαλονίκης, που μας έδωσε στα Θύματα ειρήνης (1956), στο Φύλλο και στο Αγγέλιασμα».
Α. Σαχίνη, Νέοι πεζογράφοι.
Ο Βασίλης Βασιλικός έλαβε πολλά βραβεία και θεωρείται από τους πλέον γνωστούς συγγραφείς παγκοσμίως. Είναι ο περισσότερο μεταφρασμένος συγγραφέας μετά τον Νίκο Καζαντζάκη. Έγινε παγκοσμίως γνωστός με το μυθιστόρημά του «Ζ», που μετέφερε στον κινηματογράφο ο Κώστας Γαβράς, που μαζί με τον «Αλέξη Ζορμπά» του Καζαντζάκη, είναι τα μόνα νεοελληνικά έργα που περιλαμβάνονται στην λίστα της βρετανικής εφημερίδας «The Guardian», που δημοσιεύτηκε το 2009, με τα «1000 βιβλία που πρέπει να διαβάσει κανείς».
Ο Βασίλης Βασιλικός έγραψε μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, θεατρικά έργα και ποίηση. Στα γνωστότερα έργα του είναι οι τίτλοι: Η Μυθολογία της Αμερικής, Το ψαροντούφεκο, Θύματα ειρήνης, Οι φωτογραφίες, Ζ, Ο Ιατροδικαστής, Ο Θάνατος του Αμερικάνου κ.ά. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 33 γλώσσες ανά τον κόσμο, καθώς και στη γραφή Μπράιγ.
Το «Ζ» που έγινε σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο
Ιδιαίτερα γνωστό είναι το βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Ζ· φανταστικό ντοκιμαντέρ ενός εγκλήματος», που είναι ένα μη μυθοπλαστικό μυθιστόρημα που αναφέρεται στα γεγονότα της δολοφονίας του βουλευτή της Ε.Δ.Α. Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963 και έγινε σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα.
Το έργο γράφτηκε σχεδόν αμέσως μετά τα γεγονότα και για πρώτη φορά δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» το 1966. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Θεμέλιο», σχεδόν ταυτόχρονα με την δίκη των κατηγορουμένων για τη δολοφονία. Το 1967 η Χούντα των Συνταγματαρχών απαγόρευσε την κυκλοφορία του στην Ελλάδα,ενώ παράλληλα άρχισε να μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες στα πλαίσια του αντιδικτατορικού αγώνα. Συγκεκριμένα, επίσης το 1966 μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον Pierre Comberousse και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gallimard ενώ τα επόμενα τρία χρόνια μεταφράστηκε και εκδόθηκε σε άλλες 18 χώρες , όπως οι Η.Π.Α, η Αγγλία, η Σοβιετική Ένωση και η Ιαπωνία.
Η κινηματογραφική μεταφορά του από τον Κώστα Γαβρά το 1969 βοήθησε στη διεθνοποίηση της κατάστασης στην Ελλάδα., ενώ απέσπασε το όσκαρ καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, το μοντάζ καλύτερης ταινίας, το βραβείο της Επιτροπής του Φεστιβάλ των Καννών, το Βραβείο Ανδρικού Ρόλου για τον Ζαν – Λουί Τεντινιάν, ενώ βραβείο Bafta μουσικής παρέλαβε ο Μίκης Θεοδωράκης.
