Aθηνά Bογιατζόγλου

H Aθηνά Bογιατζόγλου γεννήθηκε στην Aθήνα.
Σπούδασε νεοελληνική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Kρήτης και εκπόνησε το διδακτορικό της στο King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (1989-1993).
Δίδαξε στις Φιλοσοφικές Σχολές της Kρήτης και της Πάτρας και το 2001 εξελέγη λέκτορας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Iωαννίνων όπου σήμερα υπηρετεί ως αναπληρώτρια καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας.
Έχει εκδώσει τα βιβλία “H Mεγάλη Iδέα του λυρισμού. Mελέτη του “Προλόγου στη Zωή” του Σικελιανού” (Πανεπιστημιακές Eκδόσεις Kρήτης, 1999), “Η γένεση των πατέρων. Ο Σικελιανός ως διάδοχος των εθνικών ποιητών” (Καστανιώτης, 2005) και ” Ποίηση και πολεμική: Μια βιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα”. (Κίχλη, 2015).
Eπιμελήθηκε την έκδοση του μυθιστορήματος του Aχιλλέως Λεβέντη “H Tασσώ” (στη σειρά “H πεζογραφική μας παράδοση”, Εκδόσεις Nεφέλη, 2000), καθώς και το βιβλίο του Γ. Π. Σαββίδη “Λυχνοστάτες για τον Σικελιανό” (Εκδόσεις Eρμής, 2003).

Η μεγάλη ιδέα του λυρισμού – Αθηνά Βογιατζόγλου

Μελέτη του “Προλόγου στη ζωή” του Σικελιανού
Η περιπετειώδης συγγραφή του “Προλόγου στη Ζωή”, η οποία ξεκινά το 1914 και περατώνεται το 1947, καθιστά το φιλόδοξο αυτό λυρικό εγχείρημα ένα αποκαλυπτικό χρονικό των ποιητικών και ιδεολογικών αναζητήσεων του Σικελιανού σε μια ιδιαίτερα ταραχώδη για την Ελλάδα εποχή. Έχοντας εσφαλμένα θεωρηθεί ως ένα ανεξέλεγκτο ξέσπασμα της πληθωρικής ιδιοσυγκρασίας του δημιουργού του, το έργο έχει, παρά τις έξοχες λυρικές στιγμές του, ελάχιστα απασχολήσει την κριτική. Η μελέτη του, εντούτοις, μπορεί να αποβεί διαφωτιστική όχι μόνο για την ιδεολογική συγκρότηση του Σικελιανού όσο, κυρίως, για τους τρόπους λειτουργίας τής σε μεγάλο βαθμό αδιερεύνητης σικελιανικής ποίησης. Η λαβυρινθώδης σύνταξη, η περίπλοκα αναπτυγμένη παρομοίωση, η δεξιοτεχνική αφηγηματική οργάνωση και η ακαταπόνητη διάθεση για προσωδιακούς πειραματισμούς είναι ορισμένα από τα κύρια γνωρίσματα της ποίησης του Σικελιανού, τα οποία εξετάζει το βιβλίο αυτό, προτείνοντας παράλληλα μια νέα ανάγνωση του “Προλόγου στη Ζωή”.

Ερμηνεία και κριτική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1999, 222 σελ.

Η γένεση των πατέρων – Αθηνά Βογιατζόγλου

Ο Σικελιανός ως διάδοχος των εθνικών ποιητών
Περισσότερο απ’ ό,τι οποιοσδήποτε άλλος νεοέλληνας ποιητής, ο Άγγελος Σικελιανός φιλοδόξησε να ενσωματωθεί στη γενεαλογία των εθνικών ποιητών μέσω της διεκδίκησης ενός κατά καιρούς διαφορετικού ποιητικού πατέρα: του Σολωμού στην αρχή της καριέρας του, του Bαλαωρίτη στη συνέχεια, του Kάλβου την περίοδο της Kατοχής και, πάνω απ’ όλα, του Παλαμά κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Tο βιβλίο αυτό εξετάζει τη στρατηγική με την οποία ο δημιουργός του Aλαφροΐσκιωτου διαχειρίστηκε την ποιητική παράδοση, οικειοποιούμενος τη λογοτεχνική ιστορία προς όφελος του δικού του έργου και κατοχυρώνοντας τον θεσμικό ρόλο του ως διαδόχου των εθνικών βάρδων. Mε σημείο εκκίνησης τον εφηβικό “[Ύμνον εις τον Διονύσιον Σολωμόν]” (1902) και τελευταίο σταθμό το περίφημο επικήδειο ποίημα “Kωστής Παλαμάς” (1943), διερευνάται η ιδεολογική και αισθητική διαδρομή ενός από τους ισχυρότερους ποιητές του 20ού αιώνα και αναδεικνύεται η ιδιαιτερότητα της ποιητικής προσφοράς του στο εξαιρετικά ενδιαφέρον και ελάχιστα διερευνημένο πεδίο των ποιημάτων για ποιητές. Mέσα από τις αναγνώσεις των έμμετρων εγκωμίων του για τους ποιητικούς προγόνους του προκύπτει ότι, άμεσα ή έμμεσα, ο Σικελιανός υμνεί πλάι σ’ αυτούς και τον εαυτό του ως άξιο συνεχιστή του έργου και της αποστολής τους, διεκδικώντας μια εκλεκτή (στην ουσία την εκλεκτή) θέση στο νεοελληνικό ποιητικό πάνθεον.

Ερμηνεία και κριτική, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2005, 196 σελ.

Ποίηση και πολεμική – Αθηνά Βογιατζόγλου

Μία βιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα
Σημαντικός ποιητής και νευρώδης πεζογράφος, ευαίσθητος κριτικός και χαλκέντερος μεταφραστής, ο Γιώργος Κοτζιούλας υπήρξε ένας ασυμβίβαστος ιδεολόγος της ζωής και της τέχνης. Η έντονη δραστηριοποίησή του, ως ποιητή και θεατράνθρωπου, στα βουνά της Αντίστασης μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, ο επιθετικά εκφρασμένος αντιμοντερνισμός του, η ένθερμη υπεράσπιση των έμμετρων μορφών και της ηθογραφίας συντέλεσαν ώστε να μην τύχει ευρύτερης αναγνώρισης.

Ο Κοτζιούλας αποδεικνύεται ωστόσο ιδιαίτερα επίκαιρος στις μέρες μας. Η κριτική που άσκησε στην επικράτηση μιας ισοπεδωμένης “δημοσιογραφικής” γλώσσας στη λογοτεχνία και η γόνιμη αξιοποίηση στο έργο του ιδιωματικών στοιχείων, αλλά και στοιχείων του λαϊκού λόγου τον διασταυρώνουν με τις αναζητήσεις νεότερων πεζογράφων μας. Η προσήλωσή του στην τεχνική αρτιότητα του ποιητικού λόγου μπορεί να εκτιμηθεί πλέον στον βαθμό που της αξίζει, καθώς οι έμμετρες μορφές έχουν επιστρέψει δυναμικά στην ποίησή μας. Η τοποθέτησή του εναντίον του μοντερνισμού δεν ήταν συντονισμένη με την επίσημη γραμμή του ΚΚΕ, απέναντι στο οποίο διατήρησε πάντα την πνευματική ανεξαρτησία του. Επίσης, στην περίπτωσή του, η υποστήριξη του κλασικού δεν είναι προϊόν προγονοπληξίας· το αίτημά του για έναν ποιητικό λόγο διαυγή και κατανοητό απορρέει πρωτίστως από την κλασική παιδεία του -υπήρξε δεινός φιλόλογος και μεταφραστής αρχαίων ελλήνων και λατίνων συγγραφέων- και σήμερα αναδεικνύεται δραστικό, καθώς η ποίηση, παρά την εκδοτική άνθησή της, δεν έχει κατορθώσει να κατακτήσει ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Οι ηθογραφικές αναζητήσεις του, τέλος, δεν ευαγγελίζονται την επιστροφή στο παρελθόν· χάρη στη ρεαλιστική αποτύπωση της πραγματικότητας και το σατιρικό στοιχείο αποκτούν βάθος.
Στο πολύπτυχο έργο του ιχνηλατεί τις επίπονες διαδικασίες εκσυγχρονισμού της ελληνικής κοινωνίας και αναδεικνύεται, έτσι, σε σεισμογράφο μιας πολιτικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά μεταιχμιακής εποχής και σε εκφραστή μιας υβριδικής μοντερνικότητας.
Βραβείο Δοκιμίου – Περιοδικό “www.oanagnostis.gr” 2016

Ιστορία και κριτική, Κίχλη, 2015, 496 σελ.

Συνομιλίες ποιητών – Αθηνά Βογιατζόγλου

Μεταπλάσεις, παρωδίες και αντίλογοι στην νεοελληνική ποίηση του 20ού αιώνα
Στα μελετήματα που συγκεντρώνονται εδώ, η ποίηση αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως πεδίο συνάντησης του λόγου των δημιουργών της. Κι ακόμη ως τεχνική και τέχνασμα· ως ματιά πάνω στην κοινωνία και τον κόσμο- ως τρόπος αυτοσύστασης και αυτοβιογράφησης των ποιητών αλλά και ως ένα είδος λανθάνουσας λογοτεχνικής κριτικής. Πλάι στις φιγούρες του Καβάφη, του Σικελιανού και του Καρυωτάκη, με το έργο των οποίων αναμετρώνται πολλοί από τους ομοτέχνους τους, εμφανίζονται ο Λαπαθιώτης, ο Ουράνης, ο Σκαρίμπας, ο Κοτζιούλας, ο Εγγονόπουλος, ο Ελύτης, ο Ρίτσος, ο Λάσκαρης, ο Βαγενάς, η Φραντζή, η Κυρτζάκη. Πολλά από τα ποιήματα που εξετάζονται γράφτηκαν σε εποχές κατά τις οποίες οι δημιουργοί τους ήρθαν αντιμέτωποι με την ασθένεια, το γήρας και το φάσμα του θανάτου- άλλα, εξ αντιστρόφου, διακρίνονται για τον παιγνιώδη, σατιρικό, παρωδιακό ή και αυτοπαρωδιακό χαρακτήρα τους. Πένθιμη ή ευφρόσυνη, υψηλότονη ή ψιθυριστή, υμνητική ή επιθετική, πρωταγωνίστρια του βιβλίου είναι εντέλει η ίδια η ποίηση.

Ιστορία και κριτική, Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός, 2019, 359 σελ.

Δοκίμια-Μελέτες-Ερμηνεία και κριτική
Η μεγάλη ιδέα του λυρισμού (1999), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Η γένεση των πατέρων (2005), Εκδόσεις Καστανιώτη
Ποίηση και πολεμική (2015), Κίχλη
Συνομιλίες ποιητών (2019), Gutenberg-Γιώργος & Κώστας Δαρδανός

Συλλογικά έργα
Άγγελος Σικελιανός 50 χρόνια από το θάνατό του (2002), Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών
70 χρόνια από τις πρώτες Δελφικές εορτές (2002), Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη
Λόγος γυναικών (2008), Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας
Εισαγωγή στην ποίηση του Εγγονόπουλου (2008), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Γιάννης Ρίτσος: ο ποιητής και ο πολίτης (2008), Κέδρος
Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική (2009), Το Πέρασμα
Τέρρυ Ήγκλετον: Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική (2013), Ταξιδευτής
Κ. Π. Καβάφης (2013), poema

Βραβεία-Διακρίσεις
Ποίηση και πολεμική – Βραβείο Δοκιμίου – Περιοδικό “www.oanagnostis.gr” (2016)

Πηγές: Biblionet, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Εκδόσεις Καστανιώτη, Κίχλη, Gutenberg-Γιώργος & Κώστας Δαρδανός

Επισκέψεις: 8