Δημήτρης Α. Νόλλας

Ελληνες λογοτέχνες
Ο Δημήτρης Α. Νόλλας γεννήθηκε το 1940 στην Αδριανή Δράμας από γονείς Ηπειρώτες. Η οικογένεια του εκτοπίστηκε από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής και εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα το 1943.
Σπούδασε στην Αθήνα και την Φρανκφούρτη νομικά και κοινωνιολογία, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του καθώς η χρεοκοπία της οικογενειακής επιχείρησης, απ’ την οποία αντλούσε το εισόδημά του, τον υποχρέωσε να οδηγηθεί αρκετά νωρίς στην βιοπάλη. Έκτοτε έζησε και εργάστηκε για μεγάλα διαστήματα στην πάλαι ποτέ Δ. Ευρώπη (1962-1975).
Έγραψε και ραδιοσκηνοθέτησε παιδικές εκπομπές για το ραδιόφωνο και σκηνοθέτησε για την κρατική τηλεόραση ενημερωτικές εκπομπές (1975-97).
Δίδαξε τεχνική σεναρίου στο τμήμα επικοινωνίας του Παντείου Πανεπιστημίου (1993-95).
Στην δεκαετία του ’80 συνεργάστηκε σε σενάρια κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών με τους σκηνοθέτες Χατζή, Παναγιωτόπουλο, Αγγελόπουλο, Σμαραγδή, Λαμπρινό και Βούλγαρη.
Μεταξύ 2004-2007 διετέλεσε πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου.

Ο τύμβος κοντά στη θάλασσα

Τι μπορεί να είναι αυτό που συνδέει έναν Φράγκο σταυροφόρο με έναν συνονόματό του κεντροευρωπαίο αναρχικό, έναν Εγγλέζο ευγενικής γενιάς, πράκτορα της Γ΄ Διεθνούς, κι έναν μονόχειρα Έλληνα ομογενή; Και πώς μπορεί να τελειώσει μια τέτοια ιστορία; Τελειώνουν ποτέ οι ιστορίες που κίνητρό τους συνήθως είναι η αχόρταγη πείνα του συγγραφέα να καταφέρει να διηγηθεί όσο περισσότερα γίνεται με όσο λιγότερες λέξεις;
Μήπως αυτό που τα συνδέει, αυτό που ήταν βαθιά και για καιρό βυθισμένο, είναι η Γλυκερία; Μια γυναίκα που είχε πονέσει πολύ και που όλοι -ζωντανοί και νεκροί- επιθυμούν να χαθούν στο κορμί της;

 

Ο άνθρωπος που ξεχάστηκε

“Μην αστειεύεσαι μ’ αυτά τα πράγματα”, είπε αυτός όταν πλησίασε τον Μαξ βγαίνοντας από το χλωμό φως. Το πρόσωπό του είχε σκοτεινιάσει απότομα. “Άλλο είναι το ζητούμενο στην κουβέντα μας. Τα θύματα ξεχνάνε. Είναι τόσο μεγάλη η θέληση για τη ζωή, που το θύμα είναι έτοιμο να ακυρώσει τη μνήμη του, ώστε ούτε η ανάμνησή της να μην υπάρχει. Για να ζήσει, ακυρώνει τη μνήμη… Ο άλλος όμως, ο προδότης, ο θύτης, όπως θες πες τον, αυτός κουβαλάει μέσα του τη μνήμη του θύματος και δεν μπορεί να ξεχάσει. Για να ζήσει, ακυρώνει τη συνείδησή του… Αυτός είναι επικίνδυνος, μπορεί να είναι ικανός για χειρότερα”.
Μια ιστορία προδοσίας. Με φόντο τη σύγχρονη Αθήνα, ένας βαθιά κρυμμένος εαυτός επιστρέφει καταλυτικά και διαλύει την εικόνα του κόσμου ενός μεσήλικα επιτυχημένου οικονομολόγου. Ενός ανθρώπου που άλλαξε ζωή, χωρίς να έχει φροντίσει προηγουμένως να αλλάξει νου. Η συμβολή ενός συγγραφέα στην παραμόρφωση της πραγματικότητας αποτελεί τον δεύτερο άξονα αυτής της περιπέτειας. Ο συγγραφέας Στρατής Ωρεόπουλος με την ανεξέλεγκτη φαντασία του δημιουργεί μια ψεύτικη πραγματικότητα, “η οποία όμως, εξαιτίας μιας ασταμάτητης πνευματικής ταραχής, γίνεται συμπαγής, σχεδόν απτή”.

 

Φωτεινή μαγική

“Είχα να κάνω με κάποιον”, συνήθιζε να γκρινιάζει η Μάρθα, όταν τύχαινε να ξυπνήσει από εφιάλτη βαρύ κι από τον οποίο μόνο τον τρόμο συγκρατούσε.
Ο θετός γιος της, ο Άλκης, ξεκινάει τη βόλτα του μέσα στη μοίρα με την απορία για τον τρόπο του ηθοποιού -για τη μέθοδο της “υποκρισίας”. Ρωτάει το θείο του: “Πώς γίνεται και δεν τρελαίνεσαι, όταν περνάς τη μισή σου ζωή παριστάνοντας κάποιον άλλο ή προβάροντας να γίνεις κάποιος άλλος;” Η Σβέτα, ο έρωτας του Άλκη. Μια γυναίκα από την ρημαγμένη Ανατολή. Μια ερωμένη-μάνα, εξαίσια και επικίνδυνα φυσικότερη από τη θετή. Ριγμένη από την καταιγίδα των ιστορικών ανατροπών μέσα σε μία ήδη “εκκρεμή” ελληνική οικογένεια. Σίγουρα το “Άλλο” αλλά και το “ξένο παρελθόν” κι η “αλλότρια στάση” που θα αναστατώσουν το “δικό μας”, τα “παρελθόντα” μας και τα παρόντα μας. Θα αναδιατάξουν τις θέσεις μας. Ώς εκεί που όλα μένουν μονάχα οικοδομικά υλικά ενός θεατρικού κειμένου. Τίποτα άλλο. Ώς εκεί που ο Άλκης θα πεταχτεί, παραμονή Πρωτοχρονιάς, για να προλάβει ένα μαχαίρι, που είχε χρόνια πριν ξεκινήσει σημαδεύοντας.
Σημαδεύοντας “κάπου” – αόριστα και συγκεκριμένα.

 

Από τη μία εικόνα στην άλλη

Στο μυθιστόρημα “Από τη μία εικόνα στην άλλη” περιγράφεται εκείνη η γενιά που θέλησε να αλλάξει τη ζωή της -και τη ζωή μας- αλλά έφτιαξε μιαν άλλη εικόνα από το ίδιο είδωλο που πίστεψε πως απορρίπτει. Εξιστορείται η ζωή των ανθρώπων της σημερινής Ελλάδας, που με ψέματα και ενοχές προσπάθησαν να επιβιώσουν μέσα από κοινωνικές αλλαγές που τους ξεπερνούσαν και που τους ήταν ξένες. “Μικροί, μοιραίοι και άβουλοι αντάμα…” οι χαρακτήρες του Δ. Νόλλα δίνουν μια εικόνα στην ουσία της διαφορετική από αυτήν που μάθαμε να αναγνωρίζουμε σαν δικιά μας. Συνθέτοντας έτσι μιαν άλλη εικόνα συνόλου, που αντικατροπτίζει τους περισσότερους από εμάς, όσοι έζησαν τη σύγχρονη Ελλάδα από το 1960 και μετά. Αλλά ο Βίκτωρ και ο Άρης και η Χριστίνα και ο Σωτήρης κουβαλάνε κάτι από τη μαγιά των διαχρονικών χαρακτήρων, καθώς η ουσία των πράξεών τους και ο ψυχισμός τους αποτελούν κύρια συστατικά στοιχεία της συνείδησης των ανθρώπων κάθε εποχής. Των ανθρώπων που ενώ είναι τα πιόνια της Ιστορίας, την ίδια στιγμή μπορεί να είναι και οι συγγραφείς της. Ο Δ. Νόλλας με τη γνωστή του τεχνική δεν αναλύει, ούτε περιγράφει, επιτρέποντας έτσι στον αναγνώστη να προεκτείνει τη σκέψη του και να βαθύνει στην κοινωνική ματιά του συγγραφέα. Να περάσει με άλλα λόγια από τη μία εικόνα στην άλλη.

 

Ο καιρός του καθενός

“Σοβαρά”, είπε πολύ σοβαρά ο Ηλίας. “Οι νεκροί υπάρχουν για να αναφέρονται σ’ αυτούς οι ζωντανοί και να παίρνουν δύναμη… Κι εμείς περισσότερο απ’ τους άλλους, από τη λάσπη που μας περιβάλλει, πρέπει να τους τιμάμε. Γιατί εμείς είμαστε η βαθύτερη συνείδηση μιας πάσχουσας κοινωνίας. Ενός κόσμου πτωμάτων… Γιατί με κοιτάς σαν να μην καταλαβαίνεις τι λέω;”
“Δεν σημαίνουν τίποτα όλα αυτά”, είπε στεγνά ο Μισέλ.
“Σημαίνουν. Εσύ δεν βγάζεις νόημα”.
“Άκου να δεις. Αν δεν αφανιστεί αυτός ο κόσμος των πτωμάτων, όπως τον λες, απ’ το δικό μας χέρι, δεν κάνουμε τίποτα, δεν σημαίνουν τίποτα όλ’ αυτά. Επιμένω. Κι αυτά γίνονται αποκλειστικά με τους ζωντανούς και με τους αγώνες”.
Μια ιστορία για την αέναη ανανέωση των διακόνων της εξουσίας. Για τους τρελαμένους εραστές της. Για εκείνους που, ως εξεγερμένοι μπουρλοτιέρηδες και υμνητές της ολοκληρωτικής καταστροφής της, εθελοντικώς προσέρχονται στα θυσιαστήρια, τα καθ’ οδόν προς τη λατρεία της ευρισκόμενα.
Για τα εθελόδουλα τάγματα των αναλισκομένων και ουδέποτε αφανιζομένων “εχθρών” της.
Για την οδό προς τον επίγειο παράδεισο, με την αποφορά της καμένης σάρκας και των συρματοπλεγμάτων, αναγκαίων για την προστασία της επί γης ευτυχίας.
Ένα μικρό σχόλιο σ’ ένα μεγάλο θέμα.

 

Το ταξίδι στην Ελλάδα

Τι συμβαίνει όταν ξεκινάς να συναντήσεις αυτό που αναγνωρίζεις σαν οικείο και καθ’ οδόν το χάνεις; Αλλά και τι μπορεί να συμβεί, όταν στη θέση του βρίσκεις ένα άλλο, διαφορετικό και εξίσου γοητευτικό;
Ποιοι κρατάνε τον τόπο στη θέση του, στη θέση που βρισκόταν πριν, τώρα, και πάντα. Πιο σωστά: ποιοι διαιωνίζουν το αφόρητο, τις νοοτροπίες που παραμένουν πεισματικά βραχωμένες, αλλά και τα άλματα προς το καινούργιο και το άγνωστο, όλα αυτά που συνιστούν την ελληνική ιδιοπροσωπία, εκείνη που αναδεικνύεται μέσα από τα σταθερά, τα λίγα μεν, αλλά διαχρονικά χαρακτηριστικά; Η μόνη απάντηση που θα διακινδύνευε κανείς, παίρνοντας σαν δεδομένη την υπόθεση της ερώτησης, φαίνεται πως είναι: ΟΛΟΙ ΤΟΥΣ.
Κι ο Αρίστος κι η Βασιλική, κι ο Τρύφωνας και η Χρυσάνθη, κι ο Αποστόλης και ο Βιρτζίλης κι ο Λοχαγός, και ο Πασχάλης. Και κανένας από μόνος του, κανένας, καθώς όλοι μας αντλούμε από το ίδιο πηγάδι, από εκείνο το υπόγειο και ανεξάντλητο ορυχείο.
Μια ιστορία εις μνήμην της ανήσυχης νιότης, εκείνων που διψούν και αναζητούν αυτό που αενάως επιστρέφει, παραμένοντας το ίδιο πάντα. Γι’ αυτούς που έρχονται από πολύ παλιά, γι’ αυτούς που ήτανε και είναι όλοι τους παιδιά μας.

 

Μάρμαρα στη μέση

Μετά το “Ταξίδι στην Ελλάδα” (Κρατικό βραβείο Μυθιστορήματος 2014), το βιβλίο “Μάρμαρα στη μέση “αποτελεί το δεύτερο μέρος της τριλογίας Δύσκολοι Καιροί. Η ιστορία συνεχίζεται μέσα από αλλεπάλληλες αφηγήσεις και διαφορετικές εκδοχές του παρελθόντος των ηρώων.
Η αφήγηση λαμβάνει χώρα στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του εικοστού αιώνα. Οι μεταβολές που έχουν συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής επιρροής, οι αλλαγές στη σύνθεση και τη μορφή της οικογένειας λόγω και της σύγκρουσης των γενεών, προβάλλονται μέσα από τους παλιούς και νέους ήρωες.
Ο συγγραφέας με τον χαρακτηριστικό τρόπο γραφής του, συνθέτει ένα μυθιστορηματικό μωσαϊκό, όπου οι ήρωες του πρώτου βιβλίου αλληλοεπιδρούν με τους νέους και αντανακλούν στοιχεία της σκληρής ελληνικής πραγματικότητας εκείνης της εποχής.

 

Οι ιστορίες είναι πάντα ξένες

(Τα διηγήματα 1974-2016)
Στο βιβλίο αυτό συγκεντρώνεται το σύνολο του έως τώρα διηγηματογραφικού έργου του βραβευμένου συγγραφέα. Από τα πρώτα αφηγήματα της “Πολυξένης” μέχρι την τελευταία συλλογή “Στον τόπο”, τα διηγήματα διατρέχουν τη νεότερη ιστορία της Ελλάδας, εστιάζοντας στα θέματα που εδώ και χρόνια απασχολούν τον Δημήτρη Νόλλα: ο ξένος, η πατρώα γη, η μοναξιά, η περιδίνηση του σύγχρονου ανθρώπου στην παράλογη καθημερινότητα.
Παράλληλα, καθώς τα κείμενα δημοσιεύονται διατηρώντας τον χαρακτήρα της πρώτης τους γραφής, αναδεικνύεται η ματιά του συγγραφέα στον κόσμο τον συγκεκριμένο χρόνο, και ταυτόχρονα η εξέλιξη στον τρόπο γραφής του.

 

Ο κήπος στις φλόγες – Δημήτρης Νόλλας

Όμως, τί είδους τερατώδης ομοιοπαθητική θα ήταν αυτή; συνέχισε να αναρωτιέται για την αδιανόητη εντέλει πιθανότητα να εξαγοράσει με κλεμμένα λεφτά μια σχεδιαζόμενη ληστεία. Μπορεί μιας κλοπής τα χρήματα να φέρουν το Καλό; συνέχισε να βομβαρδίζεται από τις συνέπειες των εξωφρενικών και παράλογων συλλογισμών του, ουσιαστικά προφάσεων, για να δικαιολογήσει την πράξη του, κι όταν σηκώθηκε απ’ το παγκάκι αισθάνθηκε πως εκείνος ο αόρατος θώρακας που τον περιέβαλλε εδώ και αρκετό καιρό είχε αρχίσει να κομματιάζεται. Ξεφλουδιζόταν, εγκαταλείποντάς τον γυμνό στη μέση εκείνου του ρυπαρού τοπίου, όταν παραδέχτηκε πως με το ζόρι δεν θα μπορούσε ποτέ κάτι καλό να προκύψει, ακόμη κι αν το ζόρι επρόκειτο να αποτρέψει μια άλλη φριχτή πράξη, αφού θα είχε παραβιάσει την ελευθερία επιλογής των συντρόφων του.

Στο παρόν 3ο βιβλίο, που ολοκληρώνει την τριλογία Δύσκολοι Καιροί, μια ομάδα νέων ανθρώπων γίνονται μάρτυρες της κρίσης των τελευταίων χρόνων. Όπως νεογνά που πεθαίνουν στη θερμοκοιτίδα, αμέτοχοι κι αθώοι και οι ίδιοι, γίνονται αφορμή για θρήνους και καταγγελίες της σκληρότητας του σύμπαντος κόσμου, έχοντας αποφύγει σε όλη τους τη ζωή να αφουγκραστούν το λόγο που ερχόταν από πολύ παλιά και σάλπιζε πως επιτέλους είχε έρθει ο καιρός του “επιστήσω νεανίσκους άρχοντας αυτών, και εμπαίκται κατακυριεύσουσιν αυτών”.

Μυθιστόρημα, Ίκαρος, 2017, 160 σελ.

Μυθιστορήματα
Ο τύμβος κοντά στη θάλασσα (1994), Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο άνθρωπος που ξεχάστηκε (1995), Εκδόσεις Καστανιώτη
Φωτεινή μαγική (2000), Εκδόσεις Καστανιώτη
Από τη μια εικόνα στην άλλη (2003), Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο καιρός του καθενός (2010), Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο τύμβος κοντά στη θάλασσα (2011), Εκδόσεις Καστανιώτη
Το ταξίδι στην Ελλάδα (2013), Ίκαρος
Μάρμαρα στη μέση (2015), Ίκαρος
Ο κήπος στις φλόγες (2017), Ίκαρος

Νουβέλες
Νεράιδα της Αθήνας (1974)
Πολυξένη (1974)
Πολυξένη (1982), Νεφέλη
Νεράιδα της Αθήνας (1982), Νεφέλη
Τα καλύτερα χρόνια (1984)
Τα καλύτερα χρόνια (1987), Εκδόσεις Καστανιώτη
Το πέμπτο γένος (1988)
Το πέμπτο γένος (2002), Εκδόσεις Καστανιώτη
Νεράιδα της Αθήνας. Πολυξένη (2004), Εκδόσεις Καστανιώτη
Ναυαγίων πλάσματα (2009), Κέδρος

Διηγήματα
Το τρυφερό δέρμα (1982)
Ονειρεύομαι τους φίλους μου (1990), Εκδόσεις Καστανιώτη
Τα θολά τζάμια (1996), Εκδόσεις Καστανιώτη
Το τρυφερό δέρμα (1998), Εκδόσεις Καστανιώτη
Η Παναγίτσα του μπερντέ (2002)
Ο παλαιός εχθρός (2004), Εκδόσεις Καστανιώτη
Τα θολά τζάμια (2005), Εκδόσεις Καστανιώτη
Στον τόπο (2012), Ίκαρος
Οι ιστορίες είναι πάντα ξένες (2016), Ίκαρος

Δοκίμια
Μικρά ταξείδια (1998), Εκδόσεις Καστανιώτη
Φύλλα καπνού (2005), Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Συλλογικά έργα
Συνάντηση (1997), Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης Κοζάνης
Άσεμνες ιστορίες (1997), Εκδόσεις Πατάκη
Στην αυλή του Αγίου. Η Παναγίτσα του μπερντέ (2002), Μεταίχμιο
Σύγχρονη ελληνική πεζογραφία (2002), Αλεξάνδρεια
Νίκος Παναγιωτόπουλος (2003), Αιγόκερως
Οι παπαγάλοι δεν διαβάζουν βιβλία (2005), Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός
Ο δρόμος για την Ομόνοια (2005), Εκδόσεις Καστανιώτη
Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας (2005), Εκδόσεις Πατάκη
Ιστορίες καπνού (2006), Μίνωας
Ανθολογία ελληνικού διηγήματος του 20ού αιώνα (2009), Εκδόσεις Καστανιώτη
Το στίγμα της εποχής μας (2010), Εκδόσεις Καστανιώτη
Λίγη ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας (2018), Γαβριηλίδης
Όταν ο κόκκορας λαλούσε στο σκοτάδι… (2018), Βιβλιοπέλαγος
Χωρίς μαγνητόφωνο (2018), Πόλις

Μεταφράσεις
Ανθολογία Γεωργιανής ποίησης (2002), Εκδόσεις Καστανιώτη
Συλλογικό έργο, Μέρες ποίησης (2007), Γαβριηλίδης
Michael Augustin, Η σύμπτωση και άλλες ιστορίες (2008), Μελάνι
David Rosebud Thomson, Η ζωή του Ορσον Γουέλς (2009), Πάπυρος Εκδοτικός Οργανισμός

Βραβεία-Διακρίσεις
Ford Foundation Grant (1975-76)
Fullbright Grand για το International Writing Program του Πανεπιστημίου της lowa (1978)
Β’ Κρατικό Βραβείο Διηγήματος, Το τρυφερό δέρμα (1983)
Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, Ο τύμβος κοντά στη θάλασσα (1993)
Βραβείο Διηγήματος περιοδικού “Διαβάζω” (1996)
Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για τη συλλογή διηγημάτων “Ο παλαιός εχθρός” (2004)
Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος (2014)

Πηγές: BIBLIONET, Εκδόσεις Καστανιώτη, Κέδρος, Ίκαρος