Γιάνης Βαρουφάκης

Ελληνες λογοτέχνες


Πολιτική οικονομία
Η οικονομική θεωρία στο φως της κριτικής
Κάποτε τα οικονομικά ήταν το επιστημονικό πεδίο στο οποίο διεξάγονταν οι πιο παθιασμένες συγκρούσεις μεταξύ αντιπάλων ιδεολογικών στρατών. Η ύψιστη μορφή πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι εξισώσεις των οικονομολόγων αποτύπωναν εναλλακτικές απόψεις περί της καλής καγαθής κοινωνίας. Τα μαθηματικά τους ήταν παθιασμένα. Η γεωμετρία τους έσταζε ιδεολογικό ενθουσιασμό.
Σήμερα, τίποτα δεν θυμίζει εκείνη την εποχή. Σήμερα τα οικονομικά απλώς κουράζουν. Τα εγχειρίδιά μας θυμίζουν οδηγίες χρήσης κάποιου λογισμικού πακέτου. Στους «αρχάριους» λέμε: εμείς μπορεί να διαφωνούμε μεταξύ μας, αλλά εσείς δεν είστε αρκετά ώριμοι για να μας ακούτε να τσακωνόμαστε. Μάθετε τα εγχειρίδιά σας «νεράκι», και μετά ελάτε να συζητήσουμε. Δυστυχώς, λίγοι περιμένουν. Μας εγκαταλείπουν καθημερινά και μαζικά, στρεφόμενοι σε ψευτο-επιστήμες όπως το μάρκετινγκ, η διαφήμιση κλπ.
Η “Πολιτική οικονομία” του Γιάνη Βαρουφάκη σκοπεύει να εμφυσήσει νέα πνοή στην διδαχή των οικονομικών. Να αναμοχλεύσει τα πάθη εξάπτοντας την λογική. Να διδάξει την οικονομική θεωρία θέτοντάς την, από την πρώτη σελίδα, στο φως της κριτικής. Να ξεναγήσει τους αρχάριους στις άγριες ομορφιές του κόσμου των οικονομικών ιδεών. Να τους προστατεύσει από τα “αποστειρωμένα” εγχειρίδια που, αγχωμένα, προσποιούνται ότι τα οικονομικά είναι μια σειρά λυμένων προβλημάτων. Να χαράξει ένα μέσο δρόμο μεταξύ των τεχνικών δεξιοτήτων και της φιλοσοφικής προδιάθεσης· της ψυχρής γεωμετρικής λογικής και του πολιτικού πάθους· της μαθηματικής αποτύπωσης των θεωρημάτων και της συνεχούς αμφισβήτησης των αξιωμάτων τους· της προσήλωσης στην εξήγηση των εμπειρικών «δεδομένων» και της αμφιβολίας για το τι είναι “δεδομένο”. Το βιβλίο:
-Συνοψίζει την ουσία τού κάθε κλάδου της οικονομικής επιστήμης
-Μελετά τις επεκτάσεις αυτών των βασικών εννοιών στην θεωρία διεθνούς εμπορίου, παγκοσμιοποίησης, νομισματικής πολιτικής κλπ.
-Αναρωτιέται: Ποια είναι, τελικά, η σημασία της οικονομικής θεωρίας σήμερα; Γιατί η οικονομική επιστήμη περνάει τόσο μεγάλη κρίση;

Θεωρία παιγνίων
Η θεωρία που φιλοδοξεί να ενοποιήσει τις κοινωνικές επιστήμες
Η Θεωρία Παιγνίων, αφού καταξιώθηκε ως η σύγχρονη θεμελίωση της οικονομικής, φιλοδοξεί πλέον να ενοποιήσει όλες τις κοινωνικές επιστήμες. Από τα μικρά προβλήματα της κοινωνίας (π.χ. το σχεδιασμό δημοπρασιών) μέχρι τα μεγάλα φιλοσοφικά μας αινίγματα (π.χ. περί Ηθικής και του ρόλου του Κράτους), η Θεωρία Παιγνίων έχει άποψη. Εντάσσει τον εαυτό της στα φαινόμενα που καλείται η ίδια να εξηγήσει. Αντίθετα με τις άλλες προσεγγίσεις στην κοινωνική επιστήμη, η Θεωρία Παιγνίων υποθέτει ότι κανείς δεν κάνει πράγματα που δεν θα έκανε αν τη γνώριζε! Οι κοινοί άνθρωποι εμφανίζονται σ’ αυτήν ως θεωρητικοί και οι θεωρητικοί ως κοινοί άνθρωποι. Πρωτότυπο. Όμορφο. Ανθρωπιστικό. Μήπως όμως και αυθάδες;
Το πρόβλημα με τη Θεωρία Παιγνίων είναι ότι η μαθηματική της γλώσσα αποκλείει πολλούς από συζητήσεις από τις οποίες δεν θα έπρεπε να λείπει κανείς. Εκείνοι που ενδιαφέρονται περισσότερο για την κοινωνική σημασία της Θεωρίας Παιγνίων, συνήθως απωθούνται από τα μαθηματικά της. Κι εκείνοι που κατέχουν τις απαιτούμενες τεχνικές, συχνά δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική και φιλοσοφική τους σημασία.
Το βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη απευθύνεται σε όλους: Στους μη κατέχοντες τις τεχνικές, παρουσιάζει όλες τις σημαντικές έννοιες χρησιμοποιώντας απλή αριθμητική. Στους υπόλοιπους, αποκαλύπτει την κοινωνική σημασία των τεχνικών. Στους οικονομολόγους παρουσιάζει την αρτιότερη μέθοδο ανάλυσης του αντικειμένου τους, αλλά και μια ευκαιρία επαναπροσέγγισης με τη φιλοσοφία, την ψυχολογία, και την πολιτική επιστήμη. Στους κοινωνικούς επιστήμονες προσφέρει εφόδια χρήσιμα στην κριτική αξιολόγηση της Θεωρίας Παιγνίων. Στο ευρύ κοινό, αποκαλύπτει τις αδυναμίες όλων των ερμηνειών περί καλής κ’ αγαθής κοινωνίας που βασίζονται αποκλειστικά στον φιλελεύθερο ατομικισμό.
Το βιβλίο δεν προσηλυτίζει. Αντίθετα, διατηρεί σε κάθε του σελίδα μια έντονα κριτική στάση. Συνδυάζει την πληρότητα άρτιου εγχειριδίου με την κριτική στάση ανατρεπτικού κειμένου:
– Εξηγεί λεπτομερειακά όλες τις βασικές έννοιες της Θεωρίας Παιγνίων (π.χ. τις ισορροπίες Nash, τη λύση του διαπραγματευτικού προβλήματος) και τις φιλοσοφικές παραδοχές της (π.χ. περί ορθολογισμού).
– Περιέχει Κεφάλαια για τα τελευταία επιτεύγματα της θεωρίας, π.χ. εξελικτικά, ψυχολογικά και πειραματικά παίγνια
– Στο τέλος κάθε Κεφαλαίου προσφέρει πρωτότυπα προβλήματα και ασκήσεις με εκτενέστατες λύσεις και σχόλια.

Κρίσης λεξιλόγιο
Οι οικονομικοί όροι που μας καταδυναστεύουν
“Δεν υπάρχει μεγαλύτερος σύμμαχος στην μελαγχολία από την απραξία. Και καμία γιατρειά καλύτερη από την πράξη”. Τάδε έφη το 1621 ο Robert Burton στο κλασσικό του βιβλίο “Η ανατομία της μελαγχολίας”. Ήταν το βιβλίο που διάβαζε κάθε πρωί, για να βρει το κουράγιο να σηκωθεί από το κρεββάτι του, ο μελαγχολικός Dr. Johnson. Και ποια “πράξη” επέλεξε ο Dr. Johnson ώστε να αποδράσει από την μελαγχολία που τον καταδυνάστευε; Την λεξικογραφία. Την καταγραφή και απόδοση των όρων που συνιστούσαν τον καθημερινό αγώνα να εκφράζουμε, και να διαμορφώνουμε, τις σκέψεις μας. Έτσι, εν έτει 1755, προέκυψε ίσως το γνωστό, και ακόμα απολαυστικό, λεξικό του Dr. Johnson.
Με αυτό καταπολέμησε την μελαγχολία του αλλά και άσκησε κριτική. Παραδείγματος χάριν, ορίζει τον αντίστοιχο ΦΠΑ της εποχής του ως εξής: “Ένας μισητός φόρος επί αγαθών ο οποίος επιλέγεται όχι από δίκαιους κριτές των αξιών αλλά από φουκαράδες στην δούλεψη εκείνων που κερδίζουν από την είσπραξή του.” Σήμερα, εδώ στην Ελλάδα της Κρίσης, η μελαγχολία ξεπέρασε τα όρια του ατομικού και κινδυνεύει να μολύνει το σώμα της κοινωνίας ολόκληρης. Η πράξη, όπως έλεγε ο Burton, είναι η καλύτερη γιατρειά. Συλλογικά και ατομικά.
Το λεξικό τούτο αποτελεί μία από αυτές τις μικρές, ατομικές πράξεις. Από την μία, εξηγεί τους όρους που αιωρούνται παντού (CDS, spreads κλπ) ενώ από την άλλη, στον δρόμο που χάραξε ο Dr. Johnson, η λεξικογραφική προσπάθεια που κρατάτε στα χέρια σας ελπίζει να διαταράξει την κοινή μας μελαγχολία θέτοντας τους όρους της Κρίσης στο φως της κριτικής.

Παγκόσμιος μινώταυρος
Οι πραγματικές αιτίες της οικονομικής κρίσης
“Το βιβλίο αυτό είναι μια από εκείνες τις πολύ σπάνιες εκδόσεις για την οποία μπορεί κανείς να πει ότι είναι επείγουσα, έγκαιρη και απολύτως απαραίτητη”. – Terry Eagleton
Τι έφταιξε τελικά; Η απληστία; Οι πολιτικοί; Οι τράπεζες; Εμείς οι ίδιοι; Πολλά έφταιξαν και δύσκολα κάποιος μπορεί να πείσει ότι δεν προσέθεσε κι εκείνος το λιθαράκι του στο οικοδόμημα της Κρίσης. Όμως όλα αυτά είναι υποσημειώσεις σε ένα μεγαλοπρεπέστερο, σχεδόν μυθολογικό, δράμα. Ένα οικουμενικό έπος οι ρίζες του οποίου ξεκινούν στη Μεγάλη Ύφεση του 1929 προτού επεκταθούν στη δεκαετία του ’70. Τότε ήταν που, όπως οι Αθηναίοι είχαν αναγκαστεί να τρέφουν με απαίσιους “φόρους υποτέλειας” το έγκλειστο στο Λαβύρινθο κτήνος, έτσι κι ο υπόλοιπος κόσμος άρχισε να χρηματοδοτεί τον αδηφάγο Παγκόσμιο Μινώταυρο – τα αμερικανικά ελλείμματα. Τώρα, από τα ερημωμένα μαγαζιά στους δρόμους των ελληνικών πόλεων μέχρι τις μεγαλεπήβολες συζητήσεις στα κέντρα της αμήχανης διεθνούς εξουσίας, όπου και να κοιτάξουμε, βλέπουμε τις επιπτώσεις του θανάσιμου τραυματισμού, εν έτει 2008, του Παγκόσμιου Μινώταυρου.
Ο “Παγκόσμιος Μινώταυρος” αφηγείται τα πραγματικά αίτια που επέβαλαν την Κρίση σε ολόκληρο τον πλανήτη και τα οποία, αν παραμείνουν κρυφά, ελαχιστοποιούν τις δυνατότητές μας ως Έλληνες, ως Ευρωπαίοι, να πάρουμε τις τύχες του τόπου στα χέρια μας. Το βιβλίο μας καλεί να σκεφτόμαστε οικουμενικά ώστε να μπορούμε να κρίνουμε τα της πολιτείας μας, να δρούμε τοπικά, να βελτιώνουμε ό,τι μπορούμε γύρω μας.

Μιλώντας στην κόρη μου για την οικονομία
Οποιος δεν µπορεί να εξηγήσει µε απλά λόγια δύσκολες έννοιες σε νέους ανθρώπους απλά δεν τις κατανοεί αρκετά καλά ο ίδιος. Αυτό ισχύει τόσο στην περίπτωση των Μαύρων Τρυπών στα πέρατα του Σύµπαντος όσο και σε εκείνη των µαύρων τρυπών του δηµόσιου χρέους και των τραπεζικών ζηµιών. Το βιβλίο τούτο πασχίζει λοιπόν να παραθέσει µια αφήγηση για την οικονοµία που η κόρη του συγγραφέα δεν θα τη βαριόταν και η οποία, παράλληλα, θα εξηγούσε δύο πράγµατα: πώς προέκυψε ο σύγχρονος κόσµος µας και γιατί οι θεωρίες των οικονοµολόγων είναι µέρος των προβληµάτων -και όχι των λύσεων- που γεννά ο κόσµος αυτός. Θέτει, και απαντά, προκλητικά ερωτήµατα, όπως:
– Γιατί εισέβαλαν οι Βρετανοί αποικιοκράτες στην Αυστραλία και όχι οι Αβορίγινες στην Αγγλία;
– Πότε και πώς γεννήθηκε η πρωτοκαθεδρία του κέρδους;
– Γιατί δεν θα υπήρχε ποτέ πλούτος χωρίς χρέος;
– Από πού προκύπτει η εξοργιστική εξουσία των τραπεζιτών;
– Τι κρύβεται πίσω από τις οικονοµικές κρίσεις;
– Υπάρχει ελπίδα η ανθρωπότητα να πάψει να λειτουργεί ως ανόητος ιός που σκοτώνει τον οργανισµό στον οποίο ζει;
– Τι είναι το χρήµα και γιατί έχει “ανάγκη” τη δηµοκρατία;
Οπως ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει: “Αν και δεν εστιάζει στην ελληνική καθημερινότητα των τελευταίων, θλιβερών ετών, το βιβλίο πραγματεύεται τα μεγάλα ζητήματα της κοινωνικής οικονομίας που αγγίζουν όλους τους ανθρώπους, παντού, αλλά με τρόπο που, όποιος αναγνώστης θέλει, μπορεί να χρησιμοποιήσει ώστε να δει με διαφορετικό μάτι την πρόσφατη κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας εν μέσω μιας Ευρώπης σε κρίση, σ’ έναν κόσμο που αδυνατεί να ισορροπήσει. Ακόμα, θα διακρίνει τους λόγους που οι κρατούντες αρνούνται πεισματικά να λάβουν τις αποφάσεις που θα έφερναν τη λύτρωση των κοινωνιών μας στην Ευρώπη, στην Ελλάδα,
παγκοσμίως”.

Η γένεση της μνημονιακής Ελλάδας
Ενα χρονικό της κρίσης
Το 2009 το ελληνικό κράτος πτώχευσε. Ευρώπη και Αθήνα είχαν την επιλογή μεταξύ της Αλήθειας και της Αρνησης. Επέλεξαν την Αρνηση που, για να συντηρείται, απαιτούσε το μεγαλύτερο δάνειο της παγκόσμιας ιστορίας στο πιο πτωχευμένο κράτος, υπό τον όρο ότι θα συρρικνωθεί βάναυσα το εθνικό εισόδημα! Το παράλογο αυτό δάνειο μεταμφιέστηκε ως έκφραση της ευρωπαϊκής… αλληλεγγύης. Στην πραγματικότητα, στόχος του ήταν η κυνική μεταφορά αμύθητων ζημιών από τις τράπεζες στα κράτη, πριν καταλήξουν στους ώμους των πιο αδύναμων εκ των πολιτών.
Ετσι οικοδομήθηκε η Μνημονιακή Ελλάδα. Τρία ήταν τα “οικοδομικά υλικά”: τοξικά δάνεια, η πλάνη περί μονοδρόμου, και ο φόβος της σύγκρουσης με την Πτωχοτραπεζοκρατία που επιστράτευσε, διατηρώντας τα εν ζωή, τα πτωχευμένα μέσα “ενημέρωσης”. Σήμερα, το καθεστώς που οικοδόμησε τη Μνημονιακή Ελλάδα διαρρηγνύει τα ιμάτιά του ότι “το Μνημόνιο τελειώνει”. Αν ήταν έτσι, το βιβλίο τούτο, που καταγράφει τη “γένεσή” της μέσα από (ξαναδουλεμένα) κείμενα γραμμένα την περίοδο 2006-14, δεν θα είχε εκδοθεί.

Οικονομία – Κοινωνικές επιστήμες – Δοκίμια
Πολιτική οικονομία (2007)
Θεωρία παιγνίων (2007)
Κρίσης λεξιλόγιο (2011)
Παγκόσμιος μινώταυρος (2012)
Μιλώντας στην κόρη μου για την οικονομία (2014)
Η γένεση της μνημονιακής Ελλάδας (2014)

Συλλογικά έργα
Μικροοικονομικά υποδείγματα μερικής και γενικής ισορροπίας (2005)
Το πραγματικό και το κεκτημένο (2006)
Για μια προοδευτική πολιτική (2007)
Κοινωνική θεωρία και πολιτική ευθύνη (2008)
Περί φιλανθρωπίας (2009)
Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική (2009)
Σύγχρονη πολιτική οικονομία (2010)
Paul Anthony Samuelson (1915-2009): Ο θεμελιωτής της νεοκλασικής σύνθεσης (2010)
Τέρρυ Ηγκλετον: Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική (2013)
Ελληνική κρίση και ευρωπαϊκή νεωτερικότητα (2013)
Μια μετριοπαθής πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ (2014)

Πηγές πληροφοριών: BIBLIONET

102 views