Τεύκρος Μιχαηλίδης

Ελληνες λογοτέχνες


Μαθηματικά επίκαιρα
Μερικές ειδήσεις τις δεχόμαστε παθητικά. Είτε γιατί τη στιγμή της πρόσληψης το μυαλό μας είναι σε αδράνεια, είτε πάλι γιατί ο αυτονόητος χαρακτήρας τους δεν προκαλεί κανένα προβληματισμό. Μερικές άλλες αντίθετα, είτε λόγω περιστάσεων είτε λόγω ιδιοσυγκρασίας, ενεργοποιούν στη σκέψη μας μια αλυσιδωτή διαδικασία, μια συνειρμική ακολουθία με απροσδόκητη συχνά κατάληξη.
Σ’ αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκουν και τα περιστατικά που οδήγησαν στα κείμενα αυτού του τόμου. Ξεκινώντας από κάποια αφορμή της τρέχουσας ή της επετειακής επικαιρότητας, επιχειρήσαμε αρχικά τον μαθηματικό σχολιασμό της είδησης -ό,τι κι αν αυτό σημαίνει- αφήνοντας στη συνέχεια τη σκέψη να πλανηθεί ελεύθερα, άλλοτε στη χώρα των Μαθηματικών κι άλλοτε σε σελίδες της ιστορίας των επιστημών. Έτσι φτάσαμε, για παράδειγμα, από τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου στους φίλους αριθμούς των Πυθαγορείων, από ένα πολεοδομικό σκάνδαλο στο ισοπεριμετρικό πρόβλημα της Διδούς, από ένα στημένο τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων, μέσω Χόλυγουντ, στην αξιωματική θεμελίωση της Γεωμετρίας.

Πυθαγόρεια εγκλήματα
Αθήνα, 1929. Ο μαθηματικός Στέφανος Κανταρτζής βρίσκεται νεκρός στο δωμάτιο του. Ο επιστήθιος φίλος του, επίσης μαθηματικός, Μιχαήλ Ιγερινός, καλείται για να αναγνωρίσει το πτώμα. Όρθιος μπροστά στον νεκρό φίλο του, ο Ιγερινός αναπολεί τα κάπου τριάντα χρόνια της γνωριμίας τους· την πρώτη τους συνάντηση, σ’ ένα μαθηματικό συνέδριο το 1900, τις παρέες τους με την αβάν γκαρντ της παρισινής διανόησης, τις περιπλανήσεις τους στο Παρίσι της Μπελ Επόκ, τους Βαλκανικούς Πολέμους, το Διχασμό, τη Μικρασιατική Καταστροφή. Θυμάται τις θυελλώδεις μαθηματικές τους διαφωνίες, τους έρωτες τους, τις πολεμικές τους περιπέτειες. Ο ήχος μιας ρομβίας τον επαναφέρει στο παρόν. Το ερώτημα είναι επιτακτικό; Ποιος σκότωσε τον Στέφανο Κανταρτζή, και κυρίως γιατί τον σκότωσε;
Αστυνομική περιπέτεια με έντονο μαθηματικό άρωμα, campus novel ή μυθιστόρημα εποχής, τα “Πυθαγόρεια εγκλήματα” αφηγούνται ένα φανταστικό έγκλημα με φόντο ένα αληθινό, σήμαντρο και μαθηματικό πρόβλημα.

Τα τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού
Στη δίνη των γεγονότων του ταραγμένου εικοστού αιώνα, τρεις μεγάλοι έρωτες κι ένα “περιθωριακό” μαθηματικό πρόβλημα συνθέτουν τον καμβά του νέου μυθιστορήματος του Τεύκρου Μιχαηλίδη.
Στο κέντρο του κύκλου, που οι ακτίνες του περνούν απ’ το Παρίσι, το Γκέτινγκεν και την Αθήνα, βρίσκεται η Σέριφος: η Σέριφος των πρώτων εργατικών κινητοποιήσεων του 1916, η Σέριφος του οικονομικού μαρασμού που ακολούθησε το κλείσιμο των μεταλλείων το 1963, η Σέριφος της άλογης τουριστικής ανάπτυξης που ζούμε σήμερα.
Τρεις Σερφιώτισσες, γιαγιά, μάνα και κόρη, ζουν η καθεμιά το δικό της ερωτικό δράμα με φόντο έναν μαθηματικό γρίφο που, αφού επί ένα περίπου αιώνα παίδεψε μερικές από τις λαμπρότερες μαθηματικές ιδιοφυίες, έβαλε, με τη λύση του, μια μικρή βόμβα στον τρόπο που σκεφτόμαστε τα μαθηματικά: πόσο μπορούμε να εμπιστευτούμε μια λύση που βασίζεται σε δεδομένα ηλεκτρονικού υπολογιστή τα οποία δεν μπορούμε να ελέγξουμε;
Αραγε στον αιώνα της πληροφορικής “απόδειξη” σημαίνει το ίδιο που σήμαινε και την εποχή του Ευκλείδη; Κι ακόμα, πόσο μπορεί ένα μαθηματικό πρόβλημα να επηρεάσει τις συγκλίνουσες τροχιές μιας γυναίκας κι ενός άντρα που οι καρδιές τους μοιάζουν να έχουν φτιαχτεί για να χτυπούν συντονισμένα;
Αφού στα δύο προηγούμενα βιβλία του ενέπλεξε τα μαθηματικά με το αστυνομικό και το ιστορικό αφήγημα, ο Μιχαηλίδης παρουσιάζει τώρα το πρώτο ερωτικό – μαθηματικό μυθιστόρημα.

Ο μέτοικος και η συμμετρία
“Ο μέτοικος και η συμμετρία” θα μας ταξιδέψει από το Αντάπαζαρ της Μικρασίας στην Ιταλία του μεσοπολέμου, στην Ισπανία του Εμφυλίου και, τέλος, στη Γαλλία της Κατοχής και της Αντίστασης. Ο κεντρικός του ήρωας θα γνωριστεί με σημαντικές προσωπικότητες του εικοστού αιώνα, όπως ο χαράκτης Έσερ και ο μαθηματικός Αλεξάντρ Γκρόθεντικ, με τους οποίους μοιράζεται το πάθος για τη συμμετρία, την οποία ο καθένας τους αντιλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο. Θα γνωρίσει από κοντά και θα διαβάσει με κριτική ματιά το κίνημα των Μπουρμπακί, το σημαντικότερο ίσως μαθηματικό ρεύμα του καιρού μας, και σίγουρα αυτό που άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση. Θα χρησιμοποιήσει τον μαθηματικό ορθολογισμό ως εργαλείο ανάλυσης ιστορικών γεγονότων, πολιτιστικών ρευμάτων, αλλά και φαινομένων της καθημερινότητας.
Στο νέο μυθιστόρημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη, οι μυθοπλαστικοί χαρακτήρες και τα ιστορικά πρόσωπα συναντιούνται και αλληλεπιδρούν, χτίζοντας μια ιστορία που θα μπορούσε να διαβαστεί και ως ένα χρονικό του εικοστού αιώνα.

Αχμές, ο γιος του φεγγαριού
Ενας πάπυρος θαμμένος σ’ έναν τάφο στο Λούξορ, τις αρχαίες Θήβες. Ογδόντα τέσσερα λυμένα προβλήματα, ένα όνομα, μία ημερομηνία: το πρώτο ενυπόγραφο μαθηματικό κείμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ένας πάπυρος που συνοψίζει τις μαθηματικές γνώσεις των ανθρώπων που έχτισαν τις πυραμίδες και, κατά τον Ηρόδοτο, επινόησαν τη γεωμετρία. Συγγραφέας του ο Αχμές, που θα γίνει οδηγός μας σε μια περιήγηση στη χώρα των Φαραώ. Θα μας οδηγήσει στην Άβαρι, το κοσμοπολίτικο σταυροδρόμι ανάμεσα σε Ασία και Αφρική. Θα μας σεργιανίσει στη Μέμφιδα, ονομαστή για τους ναούς της αλλά και για τα κακόφημα καπηλειά της. Θα μας ξεναγήσει στο κατάφυτο από παπύρους Δέλτα του Νείλου, θα μας κεράσει μαύρη μπίρα από τη χώρα του Κους και γλυκόπιοτο σεντέχ, κρασί από ρόδι. Παρέα του, μασουλώντας μελωμένα σύκα και χουρμάδες, θ’ ακούσουμε τους μύθους και τα παραμύθια της Αιγύπτου, όπως τα αφηγούνταν οι κατασκευαστές των πυραμίδων τις ώρες της ανάπαυσης. Μέσα απ’ τη ζωή του θα βιώσουμε κι εμείς την πολυτάραχη Δεύτερη Ενδιάμεση Περίοδο, τις διαμάχες, τις ίντριγκες και τους πολέμους ανάμεσα στους ηγεμόνες των δύο βασιλείων, της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου. Μα πάνω απ’ όλα θα συμμεριστούμε την απορία του, θα νιώσουμε τον παλμό της αγωνίας του να γνωρίσει το άπιαστο, το απρόσιτο, αυτό που οι μετέπειτα γενιές αποκάλεσαν άπειρο…

Μιλώντας στην Αννα για τα μαθηματικά
Ολα ξεκίνησαν όταν η οικογένεια της Αννας εγκαταστάθηκε για το καλοκαίρι δίπλα στο εξοχικό ενός παλαίµαχου µαθηµατικού. Η Αννα ήταν από εκείνα τα παιδιά που η αγαπηµένη τους λέξη είναι το «γιατί;» κι ο νέος της γείτονας αρεσκόταν όχι µόνο να απαντά στις ερωτήσεις, αλλά και να γεννά µε κάθε του απάντηση µια νέα ερώτηση. Ξεκίνησαν µετρώντας τους στήµονες στο άνθος του ηλιοτροπίου και προσπαθώντας να εξηγήσουν τις χαρακιές σε κάποια προϊστορικά κόκαλα. Κουβέντα στην κουβέντα, το ένα καλοκαίρι ύστερα από τ’ άλλο, οι δυο καινούριοι φίλοι διαβαίνουν ολόκληρη τη διαδροµή που ξεκινά από την πρωτόγονη αρίθµηση και την πρακτική γεωµετρία και φτάνει, περνώντας από τις διαδοχικές γενικεύσεις της έννοιας του αριθµού και τις απανωτές προκλήσεις όλο και πιο περίπλοκων σχηµάτων, στα σηµερινά ανοιχτά προβλήµατα των θεωρητικών και των εφαρµοσµένων µαθηµατικών.
Μέσα από τους διαλόγους της ανήσυχης έφηβης και του περιστασιακού της µέντορα, ο αναγνώστης θα ταξιδέψει στον µαγικό και τόσο παρεξηγηµένοκόσµο των µαθηµατικών γνωρίζοντας τόσο τη γοητεία της θεωρητικής έρευνας όσο και τις εντυπωσιακές εφαρµογές των µαθηµατικών σε κάθε πτυχή της καθηµερινότητάς µας. Κι όταν, έχοντας τελειώσει τις σπουδές της, η Αννα θα βρίσκεται πια σε αναζήτηση ενός θέµατος για το διδακτορικό της, θ’ αναλάβει η ίδια τον ρόλο του µέντορα, για να µας ξεναγήσει σε µερικές από τις περιοχές της σύγχρονης, ζωντανής µαθηµατικής έρευνας.

Εγκλήματα δημοσιονομικής προσαρμογής
Επτά φωτογραφίες της κρίσης
Η υπαστυνόμος Όλγα Πετροπούλου λατρεύει τον Μπόρχες και τα μαθηματικά. Άριστη μαθήτρια, θα μπορούσε να έχει εισαχθεί σε οποιαδήποτε ανώτατη σχολή και να έχει ακολουθήσει οποιαδήποτε σταδιοδρομία. Η επιθυμία της για γρήγορη επαγγελματική αποκατάσταση, σε συνδυασμό με μια ρομαντική ψευδαίσθηση για τη δουλειά του αστυνομικού, βγαλμένη περισσότερο μέσα από τα βιβλία παρά από τη μελέτη της πραγματικότητας, την οδήγησαν, τελικά, να προτιμήσει τη Σχολή Αξιωματικών της αστυνομίας. Φυσικά, οι αυταπάτες για τη δουλειά που επέλεξε δεν άργησαν να διαλυθούν. Για τους άνδρες συναδέλφους της, “γυναίκα αστυνομικός” σήμαινε απλώς γραμματέας χωρίς ωράριο. Ωραία, επιθυμητή, απρόσιτη, και ταυτόχρονα εργατική και αποτελεσματική, δεν άργησε να γίνει το μαύρο πρόβατο των προϊσταμένων της, που δεν έχαναν ευκαιρία να της φορτώνουν άβολες βάρδιες και άχαρες, ανούσιες αποστολές. Ωστόσο, η τύχη και η ευφυΐα της θέλησαν να εξελιχθούν τα πράγματα αλλιώς.
Στην καρδιά της κρίσης, η Όλγα θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια σειρά από δύσκολες υποθέσεις, όπου το κοινό έγκλημα, η πολιτική αυθαιρεσία και η λεγόμενη τρομοκρατία διαπλέκονται, με ασαφή, δυσδιάκριτα όρια. Στις επτά αυτοτελείς ιστορίες αυτού του τόμου, η νεαρή υπαστυνόμος δεν θα βρεθεί αντιμέτωπη μόνο με δολοφόνους, εκβιαστές και τοκογλύφους, αλλά -κυρίως- μ’ έναν βαθιά διαβρωμένο κρατικό μηχανισμό που, σε αγαστή συνεργασία με το παρακράτος, βάζει πλάτη στο οργανωμένο έγκλημα, όποτε αυτό του είναι χρήσιμο για να σκεπάσει τη δική του κόπρο.
Η Όλγα δεν είναι ένα νέο είδος μασκοφόρου εκδικητή που κυνηγά και τιμωρεί το κακό, απ’ όπου κι αν προέρχεται. Συμβιβασμένη με το ρόλο της, θέλει απλώς να λύνει τα προβλήματα, για την ίδια τη χαρά της λύσης -για το ωραίο ταξίδι-, έστω και αν οι εξιχνιάσεις της σπάνια οδηγούν στη νέμεση. Συχνά, όμως, ακόμα και αυτή η θυμοσοφική στάση προκαλεί την οργισμένη αντίδραση του αδηφάγου πλέγματος εξουσίας.
Τ.Μ.

Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι
Δεν σκότωσα εγώ τη Λωρ ντε Γκρεναντίν Μπουατέζ κι ας είχα κάθε λόγο να επιθυμώ τον θάνατό της… Έτσι αρχίζει την αφήγησή της η αινιγματική Δόνα Εστεφάνα, προσωπική γιάτρισσα της Βερεγγάριας από τη Ναβάρα, της όμορφης συζύγου του Λεοντόκαρδου.
Μέσα της δεκαετίας του 1950. Μία Εγγλέζα βυζαντινολόγος, ένας Γάλλος παλαιογράφος κι ένας νεαρός Έλληνας μαθηματικός καλούνται επειγόντως στην Κύπρο για να αξιολογήσουν ένα χειρόγραφο που χρονολογείται στην περίοδο της Τρίτης Σταυροφορίας. Στο κείμενο αναφέρεται ένα δύσκολο μαθηματικό πρόβλημα, που παρέμενε άλυτο από την εποχή του Πτολεμαίου, αλλά και ένας μυστηριώδης φόνος. Τα πράγματα περιπλέκονται όταν οι τρεις εμπειρογνώμονες γίνονται μάρτυρες, οχτακόσια χρόνια αργότερα, ενός ακόμα φόνου…
Ένα αδιάκοπο πήγαινε-έλα ανάμεσα σε δύο εποχές, διπλή ίντριγκα, διπλό μυστήριο. Κι όλα αυτά, κάτω από τους αιώνιους, οικουμενικούς νόμους των κατόπτρων.

Μυθιστορήματα
Πυθαγόρεια εγκλήματα (2006)
Τα τέσσερα χρώματα του καλοκαιριού (2011)
Ο μέτοικος και η συμμετρία (2012)
Αχμές, ο γιος του φεγγαριού (2013)
Σφαιρικά κάτοπτρα, επίπεδοι φόνοι (2016)

Διηγήματα
Εγκλήματα δημοσιονομικής προσαρμογής (2015)

Παιδική και εφηβική λογοτεχνία
Μιλώντας στην Αννα για τα μαθηματικά (2014)

Μαθηματικά
Μαθηματικά επίκαιρα (2004)
Μαθηματικά A΄ γυμνασίου (2007)
Μαθηματικά B΄ γυμνασίου (2007)
Μαθηματικά Γ΄ γυμνασίου (2007)
Αξιοποίηση της ιστορίας των μαθηματικών στη διδασκαλία των μαθηματικών (2009)
Άλγεβρα Β΄ γενικού λυκείου (2013)

Συλλογικά έργα
Ελληνικά εγκλήματα 2: 13 αστυνομικές ιστορίες (συλλογικό) (2008)
Ελληνικά εγκλήματα 3: 13 αστυνομικές ιστορίες (συλλογικό) (2009)
Ελληνικά εγκλήματα 4: 19 αστυνομικές ιστορίες (συλλογικό) (2011)
Είσοδος κινδύνου (2011)
Κλέφτες και αστυνόμοι: 14 αστυνομικές ιστορίες (συλλογικό) (2013)
Η επιστροφή του αστυνόμου Μπέκα (2012)
Κλέφτες και αστυνόμοι (2013)
Ερωτικά εγκλήματα (2015)
Αστυνομική λογοτεχνία (2015)
18 κείμενα για το Γιάννη Μαρή (2016)

Μεταφράσεις
Denis Guedj, Το θεώρημα του παπαγάλου (1999)
Philibert Schogt, Οι άγριοι αριθμοί (2001)
Eli Maor, Τριγωνομετρικά λουκούμια (2002)
Andrew Crumey, Η αρχή του Ντ’ Αλαμπέρ (2002)
Paul J.Nahin, Φανταστικές ιστορίες (2004)
Claude Allègre, Ολίγη επιστήμη για όλους (2004)
Graham Farmelo, Οι μεγάλες εξισώσεις του 20ού αιώνα (2004)
Gregory Benford, Απόδραση από το χρόνο (2004)
Το βιβλίο των επιστημών (2005)
Denis Guedj, Τα αστέρια της Βερενίκης (2005)
Marcus Du Sautoy, Η μουσική των πρώτων αριθμών (2005)
John Derbyshire, Υπόθεση Ρίμαν (2006)
Andrew Crumey, Μόμπιους Ντικ (2006)
Bill Bryson, Μικρή ιστορία περί των πάντων (σχεδόν) (2006)
Jeremy J.Gray, Η πρόκληση του Χίλμπερτ (2007)
Reviel Netz, Ο κώδικας του Αρχιμήδη (2007)
Gregory Chaitin, Μεταμαθηματικά (2007)
Paul Hoffman, Η ιστορία του Πολ Ερντος και η αναζήτηση της μαθηματικής αλήθειας (2009)
Χαλ Χέλμαν, Μεγάλες έριδες στην ιστορία των μαθηματικών (2010)
Ντενί Γκετζ, Το θεώρημα του παπαγάλου: μαθηματικό μυθιστόρημα (2010)
Walter Isaacson, Αϊνστάιν (2010)
Gilles Dowek, Οι μεταμορφώσεις του λογισμού (2012)
Robert M. Kaplan, Το υπαρκτό τίποτα (2012)
Loren Graham, Ονοματίζοντας το άπειρο (2013)
Edward Frenkel, Έρωτας και μαθηματικά (2015)
Jacques Julliard, Σιμόν Βέιλ (2016)
Η θεά των μικρών θριάμβων (2016)

Πηγές πληροφοριών: BIBLIONET, ΕΚΕΒΙ, Πόλις, Εκδόσεις Πατάκη

132 views.