Κωνσταντίνος Τσάτσος (1899-1987)


Καθηγητής Πανεπιστημίου, πολιτικός, λογοτέχνης, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Γεννήθηκε τό 1899, στην Αθήνα και σπούδασε νομικά στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χαϊδελβέργης της Γερμανίας. Οταν το 1924 έφυγε γιά τη Χαϊδελβέργη, γιά να ασχοληθεί με την κοινωνική φιλοσοφία και τη φιλοσοφία του δικαίου, είχε μιά πλατιά συγκρότηση νομική, φιλοσοφική, αλλά και λογοτεχνική. Με το ψευδώνυμο «Ηβος Δελφός» είχε κιόλας δημοσιεύσει δύο ποιητικές συλλογές: Τριλογία της ψυχής μου (1932), Πoιήματα (1924), καθώς και δυό θεατρικά έργα σ’ έναν τόμο: Οι δύο κόσμοι και Γύρω από μιά διαθήκη (1924).

Τα τρία χρόνια που πέρασε στη Χαϊδελβέργη στάθηκαν αποφασιστικός σταθμός στην κατοπινή εξέλιξη της κοσμοθεωρίας του και γενικά της σκέψης του. Είχε την ευτυχία να έχει γιά δασκάλους τον Ρίκερτ, τον αναγνωρισμένο εκπρόσωπο της «φιλοσοφίας των αξιών», τον Γιάσπερς, τον θεμελιωτή του νεώτερου υπαρξισμού, τον Ράντμρουχ, κορυφαίο εκπρόσωπο της φιλοσοφίας του δικαίου, και τον Γκούντωλφ, τον μεγαλύτερο Γερμανό ιστορικό της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Από αυτές τις πηγές άντλησε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, και χάρη σ’ αυτές διαμόρφωσε την πvευματική του φυσιογνωμία. Γλωσσομαθής από μικρό παιδί (Γαλλικά, Γερμανικά, Αγγλικά, Ιταλικά), διαποτίστηκε από τα νάματα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και άντλησε τα άνθια του πvεύματoς και της σοφίας της.

Γυρίζοντας από την Γερμανία έφερε τυπωμένο στα Γερμανικά το μεγάλο επιστημονικό έργο: Η έννοια του θετικού δικαίου, που είναι σχεδόν τό μόνο έργο φιλοσοφίας του δικαίου, που μνημονεύεται στο εξωτερικό… Εγινε καθηγητής της φιλοσοφίας του δικαίου το 1932 και δίδαξε ως το 1946, με μεγάλη επιτυχία, οπότε παραιτήθηκε γιά να πολιτευθεί. Βγηκε πολλές φορές βουλευτής, και διατέλεσε Υφυπουργός και Υπουργός Παιδείας, Αεροπορίας, Συντονισμού και Προεδρίας Κυβερνήσεως ως τα 1967.

Σε όλα αυτά τα χρόνια από το 1932 και εντεύθεν, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος δεν έπαψε να γράφει νομικά, φιλοσοφικά και λογοτεχνικά έργα. Εξέδωσε: Τό πρόβλημα της ερμηνείας του δικαίου, Εισαγωγή εις την επιστήμην του δικαίου, Η γνωσιολογία του Κάντ ως εισαγωγή εις την Δημοκρατίαν, Μελέται φιλοσοφίας του δικαίου, Η κοινωνική φιλοσοφία του Κάντ, Η κοινωνική φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων (Β’ έκδοση 1970), Εθνος και κομμουνισμός, Κωστής Παλαμάς (Γ έκδοση 1966), Δοκίμια αισθητικής και Παιδείας, Αισθητικά δοκίμια, Πολιτική (θεωρία πολιτικής δεοντολογίας) (1965), Ελληνική Πορεία (Πολιτικά δοκίμια) (Β’ έκδοση 1967), Αφορισμοί και διαλογισμοί (Α’ σειρά 1965, Β’ σειρά 1968 Γ’ σειρά 1969). Κικέρων (μετάφραση, εισαγωγικά σημειώματα και σχόλια (1968). Εξι λόγοι του μεγάλου Ρωμαίου ρήτορα, δοσμένοι σε άψογη δημοτική γλώσσα. Είναι η πρώτη επιτυχής προσπάθεια εισαγωγής της δημοτικής γλώσσας στο ρητορικό λόγο, και το γεγονός αυτό καθαυτό είναι μιά από τις μεγαλύτερες προσφορές στη νεοελληνική δημοτική γλώσσα.

Επίσης εξέδωσε το έργο Δημοσθένης, που περιέχει διάφορους λόγους του διασημότερου ρήτορα της αρχαίας Ελλάδας και ίσως του κόσμου ίσαμε σήμερα, (μετάφραση είσαγωγικά σχόλια), σε θαυμάσιο δημοτικό λόγο, μιά ακόμα προσφορά στη νεοελληνική μας Γραμματεία. Τέλος το φιλοσοφικό έργο Διάλογοι σε μοναστήρι, Ενα έργο καθαρά φιλοσοφικού στοχασμού, όπου ο συγγραφέας με στωϊκιστική διάθεση, συζητεί γιά τα μεγάλα και αιώνια προβλήματα της ζωής και της τέχνης. Ακόμα θα πρέπει ν’ αναφέρουμε τό πολλού λόγου άξιο βιβλίο: Δοκίμιο γιά την ποίηση, μεταξύ Κ. Τσάτσου και Γ. Σεφέρη, όπου ο καθηγητής της φιλοσοφίας Του Δικαίου, αλλά και της Τέχνης, με αδιάσειστα επιχειρήματα, απομυθοποιεί τις άχαρες και νεκρές από γεννησημιού τους προσπάθειες του νεκρού πιά συμβολισμού και του αχαλίνωτου υπερρεαλισμoύ, να βυθίσουν την ποίηση στα ανεξερεύνητα σκοτάδια του υποσυνείδητου, παραμερίζοντας κάθε λογική και κάθε αρμονία και τάξη, που διέπει την πνευματική ζωή, τη φύση και το Σύμπαν ολόκληρο.

Εκτός από τα περισπούδαστα νομικά και καθαρά φιλοσοφικά έργα του ο Κωνσταντίνος Τσάτσος πλούτισε τη νεοελληνική λογοτεχνία με μερικά μνημειακά έργα του. Το κριτικό έργο του, Κωστής Παλαμάς, αποτελεί σταθμό στην ιστορία του ελληνικού πνεύματος και οι τρείς σειρές του έργου του Αφορισμοί και διαλογισμοί, που αποτελούν το έργο της ωριμότητας του συγγραφέα και αναφέρονται στα κρίσιμα προβλήματα της σύγχρονης ζωής, είτε αφορούν την επιστήμη και τη φιλοσοφία, είτε την τέχνη, είτε την πολιτική, είτε τη Θρησκεία και τον έρωτα, δικαιώνουν πέρα γιά πέρα τον τίτλο του ολοκληρωμένου πνευματικού ανθρώπου. Ολόκληρη η παραπάνω σειρά των Αφορισμών και διαλογισμών είναι μιά πτήση προς τις υψηλότερες πνευματικές σφαίρες και αναδίδουν στο πεδίο του στοχασμού την ηρεμία, την καθαρότητα, την αρμονία και την ομορφιά του κλασικού λόγου.

Τέλος δεν θα έπρεπε να παραλείψουμε την αδιάκοπη επαφή του Κωνσταντίνου Τσάτσου με τον ποιητικό λόγο, και τις συχνές και μυστικές συνομιλίες του με την ποιητική μούσα. Ανάμεσα στα χρόνια 1940-1968 έχουν δημοσιευτεί τόσα ποιήματά του στο περιοδικό «Νέα Εστία», που θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν μιάν αρκετά εκτεταμένη ποιητική συλλογή.

Το 1974 υπήρξε ιδρυτικό μέλος του περιοδικού Ευθύνη. Μετά την πτώση της Χούντας, η Βουλή τον εξέλεξε Πρόεδρο της B Ελληνικής Δημοκρατίας (1975 – 1980). Το 1978 προσκλήθηκε στη Γαλλία, όπου και ανακηρύχθηκε διδάκτορας της Σορβόνης. Το 1980 πήρε το βραβείο Κούντενχοβε-Καλλέργη και προσαγορεύτηκε εταίρος της Ακαδημίας της Ρουμανίας και του Μαρόκου.

Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος πέθανε το 1987.

Ποίηση
Η τριλογία της ψυχής μου (με το ψευδώνυμο Hβος Δελφός) (1923)
Ποιήματα (με το ψευδώνυμο Hβος Δελφός) (1924)
Τα ποιήματα 1927-1972 (1973).
Ενας διάλογος για την ποίηση (1975)

Φιλολογικά
Οι μεγάλοι ρήτορες και η ιστορία τους (1968)
Κικέρων (1968)
Δημοσθένης (1971)

Θεατρικά
Οι δυο κόσμοι-Γύρω από μια διαθήκη (με το ψευδώνυμο Ηβος Δελφός) (1924)

Μελέτες – Δοκίμια – Επιστημονικά συγγράμματα
Το πρόβλημα της ερμηνείας του Δικαίου (1932)
Παλαμάς (1936)
Το πρόβλημα των πηγών του Δικαίου Α (1941)
Εισαγωγή στην επιστήμη του Δικαίου (1945)
Διά να γίνωμεν κράτος (1945)
Αγάπη (1952)
Εθνος και κομμουνισμός (1952)
Ελληνική πορεία (1952)
Μελέται Φιλοσοφίας του Δικαίου (1960)
Δοκίμια Αισθητικής και Παιδείας (1960)
Αισθητικά δοκίμια (1961)
Η κοινωνική φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων (1962)
Πολιτική, Θεωρία πολιτικής δεοντολογίας (1965)
Αφορισμοί και διαλογισμοί (1965-1972)
Διάλογοι σε μοναστήρι (1974)
Ενας διάλογος για την ποίηση (Γ.Σεφέρης – Κ.Τσάτσος) (1975)
Αισθητικά μελετήματα (1977)
Ελλάς και Ευρώπη (1977)
Θεωρία της Τέχνης (1978)
Ομιλίες Α – Δ (1975-1980)
Δημοκρατία και Ευρώπη (1982)
Ο άγνωστος Καραμανλής (1984)
Η ζωή σε απόσταση (1985)
Παιδεία και Γλώσσα (1986)
Ελευθέριος Βενιζέλος (3 ομιλίες) (1986)
Ο σύγχρονος κόσμος (1987)
Πριν από το ξεκίνημα (1988)
Προεδρικά Κείμενα (1988)
Αποχαιρετισμός (1988)
Προεδρικά κείμενα (1989)
Η μυστική συνέντευξη (στον Κ.Τσιρόπουλο) (1997)

Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας
Το πρόβλημα της ερμηνείας του δικαίου (1932)
Η κοινωνική φιλοσοφία του Καντ (1935)
Ελληνική πορεία (1952)
Μελέται φιλοσοφίας του δικαίου (1960)
Η κοινωνική φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων (1962)
Αφορισμοί και διαλογισμοί (1965-69)
Πολιτική, θεωρία πολιτικής δεοντολογίας (1965)
La Grece et l’ Europe (1977)
Η Ελλάς και η Ευρώπη (1978)
Δημοκρατία και Ευρώπη (1982)

Θεολογικά
Αγάπη (γιά την χριστιανική αγάπη) (1950)

Πολιτικές βιογραφίες
Ελευθέριος Βενιζέλος (1986)
Ο άγνωστος Καραμανλής (1986)
Λογοδοσία μιας ζωής, αυτοβιογραφία (2000)

Μεταφράσεις
Οι μεγάλοι ρήτορες και η ιστορία τους, Κικέρων (1968)
Ποιήματα άλλων καιρών και άλλων τόπων (1980)
Οράτιος, Βιργίλιος, Προπέρτιος, Κάτουλος (1981)

Βιβλιογραφία
Καραντώνης Αντρέας, «Κωνσταντίνος Τσάτσος», Φυσιογνωμίες (1977)
Αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Τσάτσο (1980)
Τσιρόπουλος Κώστας Ε., «Τσάτσος Κωνσταντίνος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό (1988)

Πηγές: ΕΚΕΒΙ, BIBLIONET, Θ.Ροδάνθης

Επισκέψεις: 105