Δημήτρης Βικέλας

Δημήτρης Βικέλας

Ελληνες λογοτέχνες
Ο Δημήτρης Βικέλας (1835-1908) γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου το 1835, καταγόμενος από μεγάλη εμπορική οικογένεια με καταβολές στη Βέροια και αρχικό όνομα Μπεκέλα ή Μπικέλα. Πατέρας του ήταν ο έμπορος Εμμανουήλ Βικέλας και μητέρα του η Σμαράγδα, κόρη του εμπόρου Γεωργίου Μελά και αδελφή του Λέοντος Μελά. Σε ηλικία τεσσάρων ετών έμεινε για ένα χρόνο στο Ναύπλιο με την οικογένειά του, η οποία ένα χρόνο μετά εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Τα πρώτα γράμματα έμαθε κοντά στη μορφωμένη και φιλομαθή μητέρα του, ενώ γενικά η μόρφωσή του δεν υπήρξε συστηματική λόγω των συνεχών μετακινήσεων της οικογένειάς του. Στην Πόλη πέρασε εννιά χρόνια ως το 1849, οπότε επέστρεψε στη Σύρο μαζί με τη μητέρα του και φοίτησε στο Λύκειο του Χ.Ευαγγελίδη.

Συμμαθητής του Εμμανουήλ Ροΐδη, μαζί του εξέδωσε το χειρόγραφο μαθητικό περιοδικό Λυκείου Μέλισσα. Το 1851 σε ηλικία δεκαέξι ετών μετέφρασε το έργο του Ρακίνα Εσθήρ, που ανέβηκε σε σχολική παράσταση και εκδόθηκε στην Ερμούπολη. Τη μετάφραση αυτή απέδωσε ο Βικέλας στον ελβετό Weiss, δάσκαλό του στην Οδησσό. Τον επόμενο χρόνο έφυγε για το Λονδίνο, όπου πέρασε 24 χρόνια της ζωής του, ασχολούμενος με το εμπόριο, εργαζόμενος ως υπάλληλος στο κατάστημα της εταιρείας Ανεψιοί Μαύρου και ως συνέταιρος στον οίκο των αδελφών Μελά. Παράλληλα φοίτησε στο University College, λόγω περιορισμένου χρόνου ωστόσο απέκτησε μόνο Δίπλωμα Βοτανικής. Δεν έπαψε όμως να ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, μελέτησε φιλολογία και ιστορία, ενώ έγραψε στίχους και μεταφράσεις ( από τον Όμηρο, τον Θεόκριτο, τον Goethe, τον Alfieri, κ.α.). Στο Λονδίνο ο Βικέλας έδρασε και υπέρ της διατήρησης του ελληνικού χαρακτήρα της ομογένειας, προωθώντας για παράδειγμα την ίδρυση του εκεί ελληνικού σχολείου.

Το 1855 επισκέφτηκε την οικογένειά του στην Kωνσταντινούπολη και πήρε μέρος για πρώτη φορά σε ποιητικό διαγωνισμό (τον Ράλλειο με το ποίημα Αναμνήσεις του Πριγκήπου). Ακολούθησαν δημοσιεύσεις ποιημάτων του, άλλοτε στην καθαρεύουσα και άλλοτε στη δημοτική στην Πανδώρα και άλλα λογοτεχνικά περιοδικά, ενώ το 1862 δημοσίευσε στο Λονδίνο την ποιητική συλλογή Στίχοι. Το 1859 γνωρίστηκε με τον Αλέξανδρο Δουμά, κατά τη διάρκεια ταξιδιού του με ατμόπλοιο προς την Αγγλία. Στην Αγγλία παντρεύτηκε την Καλλιόπη Γεραλοπούλου, καταγόμενη επίσης από οικογένεια μεγαλοεμπόρων. Μαζί της ταξίδεψε στην Ευρώπη μέχρι το 1876, οπότε λόγω της πανευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης της περιόδου εκείνης διαλύθηκε η συνεργασία του με την εταιρεία των αδελφών Μελά, και το ζευγάρι επιχείρησε να εγκατασταθεί στην Αθήνα. Τον επόμενο χρόνο όμως η επιδείνωση της ήδη διαταραγμένης ψυχικής υγείας της Καλλιόπης, τους ανάγκασε να επιστρέψουν στο Παρίσι. Εκεί ο Βικέλας ασχολήθηκε ξανά με τη μετάφραση (μεταφράσεις του από έργα του Σαίξπηρ ανέβηκαν στην Αθήνα), με διαλέξεις και αρθρογραφία, ενώ έγραψε επίσης το έργο Λουκής Λάρας που τον καθιέρωσε στο χώρο της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Ο Λουκής Λάρας πρωτοδημοσιεύτηκε στην Εστία το 1879 και τον ίδιο χρόνο εκδόθηκε αυτοτελώς, ενώ σύντομα μεταφράστηκε σε πολλές σλαβικές και ευρωπαϊκές γλώσσες. Ως το 1897 ταξίδευε διαρκώς από το Παρίσι προς την Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη και αντιστρόφως, ενώ η σύζυγός του ήταν έγκλειστη στο ψυχιατρείο του Ivry. Το 1886 χρονολογούνται τα διηγήματά του Φίλιππος Μάρθας, Άσχημη αδελφή, Ανάμνησις και Παππα-Νάρκισσος. Το 1893 εξέδωσε τον τόμο Διαλέξεις και Αναμνήσεις, με 23 δοκίμιά του της περιόδου 1860 – 1893, και υπήρξε ηγετικό μέλος της επιτροπής για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 1896.

Από το 1897 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ως το τέλος της ζωής του προσανατολίστηκε κυρίως προς κοινωφελή έργα, με προεξέχον την ίδρυση του Συλλόγου προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, σε συνεργασία με τον Γεώργιο Δροσίνη. Στα πλαίσια του Συλλόγου εκδόθηκαν πάνω από εκατό τίτλοι βιβλίων ποικίλης θεματολογίας, ιδρύθηκε το Σχολικό Μουσείο, η Σχολική Βιβλιοθήκη, η Συλλογή πινάκων εποπτικής διδασκαλίας, ενώ το 1907 κυκλοφόρησε και το περιοδικό Μελέτη. Το 1904 με πρωτοβουλία του Βικέλα και του πολιτιστικού συλλόγου Παρνασσός συνήλθε στην Αθήνα το Α’ Ελληνικό Εκπαιδευτικό Συνέδριο, με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών και ιδρυμάτων από την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Την τελευταία περίοδο της ζωής του ασχολήθηκε με τη συγγραφή των απομνημονευμάτων του με τίτλο Η ζωή μου. Παιδικαί αναμνήσεις, που εκδόθηκαν το 1908, χρονιά του θανάτου του. Πέθανε από καρκίνο του ήπατος στην Κηφισιά, έχοντας προλάβει να τοποθετήσει τον θεμέλιο λίθο στη Σεβαστοπούλειο Εργατική Σχολή, το τελευταίο από τη σειρά κοινωφελών έργων που πραγματοποιήθηκαν με τη μέριμνά του. Ο Βικέλας διέθετε πλουσιότατη βιβλιοθήκη, την οποία κληροδότησε στο δήμο Ηρακλείου Κρήτης (πρόκειται για τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη).

Η λογοτεχνική παραγωγή του Δημητρίου Βικέλα είναι περιορισμένη σε σύγκριση προς το μέγεθος του συνόλου του γραπτού έργου του. Η ποιητική του παραγωγή ανέρχεται σε σαράντα ποιήματα, στην παράδοση της ρομαντικής ποίησης της Α’ Αθηναϊκής Σχολής, για τα οποία ο ίδιος δε φαίνεται να έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι έμμετρες μεταφράσεις του, κυρίως εκείνες των έργων του Σαίξπηρ. Το γνωστότερο λογοτεχνικό έργο του ωστόσο είναι ο Λουκής Λάρας, ιστορικό μυθιστόρημα βασισμένο σε μαρτυρία υπαρκτού προσώπου, με θέμα τη ζωή ενός έλληνα εμπόρου στις φλόγες της ελληνικής επανάστασης του 1821 και με ιδιαίτερη έμφαση στο επεισόδιο της καταστροφής της Χίου. Η κριτική τοποθέτησε στο μεταίχμιο ανάμεσα στην ώριμη φάση της ρομαντικής πεζογραφίας της Α’ Αθηναϊκής Σχολής και στις απαρχές της ηθογραφικής και ρεαλιστικής πεζογραφικής παραγωγής της γενιάς του 1880, ενώ παράλληλα επισήμανε τις επιρροές του συγγραφέα από τη σύγχρονή του ευρωπαϊκή παραγωγή. Ενδεικτικά των παραπάνω στοιχεία θεωρούνται η επιλογή ενός αντι – ήρωα για τη θέση της κεντρικής φιγούρας του έργου και η γλωσσική έκφραση του Βικέλα, που σταδιακά οδηγείται από την απλή καθαρεύουσα σε μια γλώσσα που προσεγγίζει την καθομιλουμένη της εποχής (το έργο δημοσιεύτηκε αρχικά σε δέκα συνέχειες στο περιοδικό Εστία, και αν και είχε ολοκληρωθεί πριν τη δημοσίευση της πρώτης συνέχειας, ο συγγραφέας επενέβαινε με διορθώσεις και βελτιώσεις). Πολλά έργα του βρίσκονται δημοσιευμένα στα περιοδικά Χρυσαλλίς, Πανδώρα, Κλειώ (Τεργέστης) και σε άλλα της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Μυθιστορήματα
Λούκης Λάρας (1879)

Διηγήματα
Διηγήματα (1887)

Αυτοβιογραφίες
Η ζωή μου (1908)

Συλλογές-Ταξιδιωτικές εντυπώσεις-Μελέτες
Περί Βυζαντινών (1847)
Στίχοι (1862)
Απο Νικοπόλεως εις Ολυμπίαν (1886)
Περι Σκωτίας (1890)
Διαλέξεις και αναμνήσεις (1893)
Η Σουηδία (1904)
Γυναικεία αγωγή (1904)

Πρόσφατες εκδόσεις:
Λουκής Λάρας (2023), Εκδόσεις Πηγή
Λουκής Λάρας – Δηµήτρης Πολυχρονάκης: Το άλλο 1821 (2023), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Λουκής Λάρας (2022), Ίδμων
Διηγήματα (2022), Bookstars – Γιωγγαράς
Η Ελλάς προ του 1821. Τιμητική έκδοση για τα διακόσια χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης (2021), Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη
Ο παπα-Νάρκισσος. Τα δύο αδέλφια (2017), Εμπειρία Εκδοτική
Λουκής Λάρας (2011), Άλτερ Εγκο Μ.Μ.Ε. Α.Ε.
Η ζωή μου (2009), Πελεκάνος
Η ζωή μου (2009), Άλτερ Εγκο Μ.Μ.Ε. Α.Ε.
Λουκής Λάρας (2009), Άλτερ Εγκο Μ.Μ.Ε. Α.Ε.
Λουκής Λάρας (2008), Άλτερ Εγκο Μ.Μ.Ε. Α.Ε.
Λουκής Λάρας (2004), Πελεκάνος
Η ζωή μου (2003), Εκάτη
Και έμπορος ατελής και ατελής λόγος. Τα τετράδια αναγνώσεων του Δημητρίου Βικέλα (2001), Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων
Λουκής Λάρας και διηγήματα (2000), Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη
Διηγήματα (2000), Modern Times

Βιβλιογραφία
Ν.Λέτσα, Δ.Βικέλας, 1961
Α.Α.Οικονόμου, Τρεις άνθρωποι, Β’, Δ.Βικέλας,1963
Απ.Σαχίνη, Παλαιότεροι πεζογράφοι, 1973, σελ.93
Βασική βιβλιοθήκη, τ.21, 1958
Απ.Σαχίνη, Δ.Β.Βικέλας, Το νεοελληνικό μυθιστόρημα
Γρ.Ξενόπουλου, Το έργον του Βικέλα
Αγγελου δ.Φουριώτη, Ο Δ.Βικέλας και το νεοελληνικό διήγημα

Λουκής Λάρας – Δημήτριος Βικέλας

Λουκής ΛάραςΟ έμπορος που κατατρόπωσε τους Τούρκους… χωρίς να ρίξει βόλι!


Η επανάσταση του 1821 κι ένας αγωνιστής που έγινε βιβλίο!

Οι περιπέτειες της ζωής ενός αντιήρωα, µε κεντρικό άξονα αναφοράς τη σφαγή των κατοίκων της Χίου το 1822, ένα γεγονός που συγκλόνισε ολόκληρο τον πολιτισµένο κόσµο και έδωσε σηµαντική ώθηση στο κύµα του φιλελληνισµού.
Με µατιά ρεαλιστική και γλώσσα λιτή, η ιστορική πραγµατικότητα ρέει µέσα στο λογοτεχνικό κείµενο, που φωτίζει µε αντικειµενικότητα τις σκιερές πλευρές των ηµερών της δόξας αλλά και των εµφύλιων ταραχών.
Με γνώµονα ένα σταθερό όραµα και µοναδικό σκοπό ένα καλύτερο µέλλον µε κοινωνική δικαιοσύνη, ένας έµπορος τάσσεται απέναντι στην Οθωµανική Αυτοκρατορία, επιδιώκοντας πρωτίστως την ασφάλεια της οικογένειάς του. Με έκδηλη αγάπη για την πατρίδα και τις αξίες της, µε σεβασµό στους ανθρώπους της χαράσσει τις δικές του ιδέες, που έµελλε να γίνουν ανεξίτηλα ιδανικά ενός κατατρεγµένου τόπου.
Το εµπνευσµένο έργο του Δηµήτρη Βικέλα που χάραξε µια νέα πορεία στη λογοτεχνία, για πρώτη φορά στη νεοελληνική γλώσσα!

Μεταγραφή: Δημήτρης Φιλελές

Μυθιστόρημα, Εκδόσεις Πηγή, 2023, 190 σελ.

Διηγήματα – Δημήτριος Βικέλας

Διηγήματα


… Και ήρχισεν η παππαδιά να μεταφέρη από την τράπεζαν εις τον νεροχύτην τα ολίγα πινάκια και τα δύο μαχαιροπήρουνα, διά να τα καθαρίση προτού τα τοποθετήση εις την εξέχουσαν επί του τοίχου σανίδα, μεταξύ του νεροχύτου και της εστίας. Διότι το δωμάτιον εκείνο ήτο συγχρόνως και μαγειρείον και εστιατόριον και αίθουσα. Η τράπεζα επί της οποίας έφαγον το λιτόν γεύμα των, τέσσαρες ξύλιναι καθέκλαι και είς ψάθινος καναπές ήσαν τα μόνα έπιπλά του. Ο καναπές ήτο άντικρυ της εστίας. Άνωθεν αυτού εκρέματο επί του τοίχου, εντός μαύρου ξυλίνου πλαισίου (χωρίς όμως ύαλον), λιθογραφία, κιτρίνη εκ της πολυκαιρίας, παριστώσα την άφιξιν του βασιλέως Όθωνος εις Ναύπλιον. Απέναντι της εισόδου, εις μεν την προς τα δεξιά γωνίαν του τοίχου ήτο η θύρα του κοιτώνος, εις δε την προς ταριστερά η θύρα του κήπου. Μεταξύ των δύο θυρών έκειτο κιβώτιον ογκώδες πρασίνου χρώματος, επ’ αυτού δε τάπης μικρός διπλωμένος εις τέσσαρα. Τον τοίχον, άνωθεν του κιβωτίου, εστόλιζεν ετέρα λιθογραφία, άνευ πλαισίου αύτη, προσηλωμένη επί του τοίχου διά τεσσάρων μικρών καρφίων, και παριστώσα, όχι πολύ εντέχνως, την άποψιν του εν Τήνω ναού της Ευαγγελιστρίας• ενθύμημα τούτο, προδήλως, ευλαβούς του οικοδεσπότου αποδημίας εις το προσκυνητήριον εκείνο. …
Ο συγγραφέας καταπιάνεται με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου και τη συμπεριφορά τους. Τα διηγήματα κινούνται στον χώρο της ηθογραφίας, σύμφωνα με τους γενικότερους στόχους της πεζογραφίας της γενιάς του 1880.

Διηγήματα, Bookstars – Γιωγγαράς, 2021, 235 σελ.

Η ζωή μου – Δημήτριος Βικέλας

Η ζωή μουΑυτοβιογραφία του επανιδρυτή των Ολυμπιακών Αγώνων


… Σήμερον η αύξησις του παγκοσμίου πλούτου επέφερε τον πολλαπλασιασμόν των Τραπεζών· αι Τράπεζαι συγκεντρώνουν κεφάλαια μέγιστα, τα οποία δεν συμφέρει να μένουν νεκρά· παρέχονται λοιπόν ευκόλως εις τους μη έχοντας ίδια κεφάλαια. Τοιουτοτρόπως ο κύκλος των συναλλαγών ηύξησε τεραστίως και δεν είναι εύκολος ο συναγωνισμός μεταξύ των εργαζομένων με τα ιδικά των περιωρισμένα κεφάλαια και των διαχειριζομένων ξένα χρήματα. Εξ άλλου, αι σχέσεις μεταξύ ζητήσεως και καταναλώσεως μετεβλήθησαν ένεκα των ευκολιών της συνεννοήσεως και της συγκοινωνίας, και δεν έχει όσην άλλοτε σημασίαν η μεσολάβησις του εμπόρου. Σήμερον δύναταί τις να είπη, ότι το εμπόριον αποβλέπει κυρίως εις την απόκτησιν μικρού κέρδους από επιχειρήσεις μεγάλας και ταχείας, συνεχώς επαναλαμβανομένας. Οι ολίγοι όσοι επέτυχαν να εφαρμόσουν εις τας εργασίας των νέον οργανισμόν, εξακολουθούν να εμπορεύωνται επωφελώς…

Αυτοβιογραφία, Εκάτη, 2003, 444 σελ.

Πηγές: ΕΚΕΒΙ, Biblionet, Εκδόσεις Πηγή, Bookstars – Γιωγγαράς, Εκάτη